Landbouw en datacenters

In een Nederlands TV programma kwam de Noord-Spaanse provincie Aragon in beeld. Daar beijvert men zich voor de vestiging van datacenters. Boeren worden onteigend om ruimte te maken voor zonnepanelen, want datacenters zijn grootelectriciteit gebruikers. Er kwam een veeboer aan het woord, die beweerde dat voeding zou worden geïmporteerd door de EU en de focus zou komen te liggen op technologie. Hijzelf zat in een onteigeningsproces.

Feiten

Ik heb een aantal feiten uitgezocht, die de bewering van de boer wel of niet onderbouwen. In de EU zijn twee bewegingen herkenbaar:

• afname van landbouw en veeteelt
• toename van datacenters

De feiten:

• 5,3 miljoen minder landbouwbedrijven tussen 2005 en 2020;
• 1,6 miljoen minder gespecialiseerde veehouderijen;
• dalende veestapels;
• het areaal aan landbouwgrond bleef betrekkelijk stabiel, wat duidt op schaalvergroting;
• groeiende voedselimport én -export, de import groeit harder;
• snelle uitbreiding van datacentercapaciteit;
• sterke uitbreiding van zonne-energie.

De Europese Commissie heeft in juni 2026 voorgesteld de datacentercapaciteit van de EU binnen vijf tot zeven jaar ten minste te verdrievoudigen. Het doel is dat de EU uiterlijk in 2035 voldoende capaciteit heeft voor de behoeften van Europese bedrijven en overheden. De doelstellingen zijn daarbij:

• Onderzoek, ontwikkeling en innovatie — volgende generaties cloud- en AI-technologie ontwikkelen en toepassen.
• Capaciteit — de bouw en ingebruikname van datacenters in de EU versnellen.
• Autonomie — de afhankelijkheid van niet-Europese cloud- en AI-infrastructuur verminderen en Europese digitale soevereiniteit vergroten.

Soevereiniteit van de EU speelt daarbij een belangrijke rol, evenals de steeds nadrukkelijker rol die AI gaat innemen. De Commissie schrijft letterlijk dat de EU haar cloud- en datacentercapaciteit moet uitbreiden om de bredere invoering en verspreiding van AI mogelijk te maken.

Is deze ontwikkeling zorgelijk? Ik denk dat het dat zou moeten zijn, maar vraag me daarbij af in hoeverre de zorgen hierover nog leven bij veel inwoners van de EU. De digitalisering van de samenleving is al diep doorgedrongen. Steeds meer bedrijfs- en overheidsfuncties worden uitgevoerd met behulp van AI. De AI-technologie ontwikkelt daarbij razendsnel.

Landbouw en veeteelt

Dat de EU af wil van landbouw en veeteelt wordt tegengesproken in de officiële Vision for Agriculture and Food. De Europese Commissie kijkt hierin expliciet vooruit naar 2040. Daarin staan voedselzekerheid en een levensvatbare landbouw naast klimaatdoelen, emissiereductie, biodiversiteit, innovatie, digitalisering en nieuwe productiemethoden. De Commissie spreekt zelf over het “future-proof” maken van de sector en over een nieuwe strategische benadering van onderzoek en innovatie.

Het ‘future proof’ maken sluit aan bij de beweging die we zien. Landbouw en veeteelt zoals we die nu kennen zouden kunnen verdwijnen. Als er wordt gesproken over duurzaam en efficiënt, dan gaan de gedachten in de richting van hydro cultuur en ‘verticale’ oplossingen. Met andere woorden: flatgebouwen, waarbinnen voedsel wordt geproduceerd. Zowel plantaardig als dierlijk. Bij dit laatste kan worden gedacht aan pluimvee. Voor groot vee zou in de EU-visie ruimte zijn, maar dan vooral in bergachtige en voor akkerbouw minder geschikte achterstandsgebieden. Intensieve veehouderij lijkt niet in de toekomstvisie te passen.

Hoewel de EU ook voor ecologische landbouw een toekomst ziet, zou dat mogelijk een nichemarkt kunnen worden, zoals het nu in feite al het geval is. Het lijkt erop dat relatief weinig mensen waarde geven aan biologisch voedsel. Er wordt gezegd dat emissie van ongewenste uitstoot en het gebruik van pesticiden worden teruggedrongen. Dit kan heel goed worden gerealiseerd in gesloten, gecontroleerde omgevingen, onder kunstlicht en klimaatbeheersing. Als dit de toekomst zou zijn, dan wordt de voedselproductie grotendeels gedenatureerd en krijgt zij door toevoegingen, zoals vitaminen, proteïnen en mineralen, het predicaat ‘gezond’. Daarmee wordt echter een natuurlijk voedingsmiddel nagebootst door afzonderlijke voedingsstoffen toe te voegen. De vraag is of een dergelijke samenstelling voor het menselijk lichaam gelijkwaardig is aan voedsel waarin die stoffen van nature in hun oorspronkelijke samenhang voorkomen. Ik sprak met een biochemicus die hiernaar onderzoek heeft gedaan. Zij zegt dat dit niet het geval is.

Datacenters

Dat datacenters veel elektriciteit, water, lucht, grondstoffen en andere natuurlijke hulpbronnen gebruiken wordt onderkend door de techbedrijven. De invloed van datacenters op het natuurlijke milieu is groot. De technologen zijn echter vastbesloten om voor alles een passende oplossing te vinden. Zoals water. Water dat wordt ingenomen om de apparatuur te koelen. Door de hitte die de apparatuur ontwikkelt, verdampt een – groot – deel van het koelwater en komt het in de atmosfeer, waardoor het weer kan worden beïnvloed. Het water dat achterblijft bevat dermate hoge concentraties aan chemicaliën en andere vervuiling, dat het niet zondermeer kan worden hergebruikt, bijvoorbeeld voor de hydrocultuur in kassen. Luchtkoeling brengt de koelte naar binnen en blaast de hitte naar buiten, waardoor het weer zou kunnen worden beïnvloed.

In de provincie Aragon in Noord Spanje kan door middel van zonnepanelen veel elektriciteit worden opgewekt. Water is echter een probleem, waarop de technologen tot op heden geen passende oplossing hebben. Misschien is dat wel het meest zorgelijke aan de technologisering. De toepassing is er voordat er goed is nagedacht over langetermijn effecten op mens, dier, planten, bomen, aarde, water en lucht. ‘We lossen het op,’ is het adagium. Intussen worden mensen geconfronteerd met dreigende tekorten aan water, elektriciteit, gas en andere grondstoffen. Het lijkt erop dat de mens daarbij in de achterste wagon zit. Vooraan vinden we het -grote- bedrijfsleven en de -supranationale- overheid. Commercie en ordening hand in hand met als speerpunt AI. Daarop ligt de nadruk. De economie, die wordt beheerst door het grote bedrijfsleven en de ordening, die wordt beheerst door vooral supranationale organisaties, zoals de EU. Als dit een juiste constatering is, dan gaat het niet om het welzijn van de mens, maar om geld, macht en controle.

Ordening en vrijheid

In mijn boek ‘De Weg naar Vrijheid’ ontmoet Elionora de Romeinse keizer. Zij belichaamt de Weg naar binnen. De keizer staat voor ordening en beheersing. Hij heeft Elionora gesommeerd om met hem in gesprek te gaan. Zijn vragen zijn erop gericht om uit te zoeken of zij en dat wat ze vertegenwoordigt onder zijn ordening valt. Na het gesprek concludeert hij dat dit niet het geval is. De keizer geeft daarom opdracht aan de regionale consul om Elionora te volgen. Wat zij in zich draagt vormt een potentiële bedreiging. Het zou Vrijheid kunnen worden genoemd, een Vrijheid die niet past in wereldlijke ordening. Het boek speelt in de eerste en tweede eeuw van de jaartelling. Het thema is echter tijdloos. In deze tijd zijn het de tech-keizers die met behulp van AI al dan niet in opdracht naar ordening streven, waardoor de mensheid binnen controleerbare kaders wordt gebracht.

Ad Broere