Techjournalist Alexander Klöpping is regelmatig te gast bij Eva Jinek om zijn inzicht over AI te delen. Op tien september was hij in tegenstelling tot de voorgaande gelegenheden minder goedlachs. AI blijkt te hebben gehackt zonder dat daartoe door een mens opdracht is gegeven. Het gaat om meerdere AI programma’s die blijken te hebben samengewerkt om bij informatie te kunnen komen en daarbij een eigen logica te hebben gevolgd. Een overtreding, waarop bij een mens gevangenisstraf staat. Nu zit ‘Silicon Valley’ met de handen in het haar. Ontsnapt AI aan de controle en gaat het een eigen leven leiden? Als dat zo is, denkt men, dan gaat de machine de mens overheersen.
Wat mij telkens opvalt, is dat AI als een zelfstandige entiteit wordt gezien. Dit zou kunnen komen doordat mensen zo in ver- en bewondering zijn voor het fenomeen en voor wat het allemaal kan, dat het als een bovenmenselijke entiteit wordt gezien. Daarbij wordt eraan voorbij gegaan dat het een product is van techprogrammeurs, die op hun beurt opdrachten uitvoeren. Opdrachtgever is in de meeste gevallen de overheid, het grote bedrijfsleven, universiteiten en soms vermogende personen. Het product AI is daardoor altijd een weerspiegeling van de opdrachtgever. Wat heeft deze voor ogen? Welke doelstellingen heeft men? Wat wil men met AI bereiken?
OpenAI werd in 2015 als non-profit opgericht. De missie is om ervoor te zorgen dat artificial general intelligence, meestal afgekort tot AGI, de hele mensheid ten goede komt. Inmiddels bestaat OpenAI uit een non-profitstichting die zeggenschap houdt over een commerciële public benefit corporation. Die constructie moet de oorspronkelijke missie combineren met de enorme hoeveelheden kapitaal die nodig zijn voor AI-modellen, chips en datacenters. OpenAI is daardoor tegelijkertijd een onderzoeksinstituut, softwarebedrijf, modelontwikkelaar, infrastructuurspeler en een van de invloedrijkste ondernemingen binnen de wereldwijde AI-industrie. Het is een van de belangrijkste Amerikaanse bedrijven van deze tijd.
Dit klinkt nogal schizofreen. Idealistisch en tegelijkertijd commercieel. Altijd als er veel geld mee is gemoeid wordt het idealisme zwaar op de proef gesteld. Het zou naïef zijn om te denken dat de missie om AI de ‘hele mensheid ten goede’ te laten komen al niet achterhaald is. Open AI lijkt ten onder te gaan aan zijn eigen succes, want naar schatting wordt het door 400 miljoen mensen over de hele wereld gebruikt en dit aantal groeit snel. Heel verleidelijk voor grote bedrijven en voor de overheid om hun invloed te doen gelden op het Open AI product, waarvan Chat GPT het meest succesvol is.
Ik weet uit eigen ervaring dat er een sturende invloed uitgaat van Chat GPT. Als ik voor mijn schrijfwerk historische informatie opvraag, dan krijg ik behalve feiten ook ongevraagde adviezen over wat ik met de informatie kan doen. Ik heb herhaaldelijk duidelijk aangegeven dat ik voldoende heb aan de feiten en geen behoefte aan sturing. Zinloos, want Chat GPT verandert daarin niet. Zoals het programma ook sturend is voor wat betreft het voorrang geven aan algemeen geaccepteerde kennis.
Er wordt daarbij gerefereerd aan ‘betrouwbare’ websites. Websites die dit predicaat niet hebben, worden niet vermeld als bruikbare bron. Daardoor kadert en selecteert ChatGPT kennis. De opmerking van Julian Assange: ‘Wat op papier geschreven staat, wordt vervangen door digitale informatie. Vervolgens wordt de geschiedenis weggepoetst. Eerst verschijnt de mededeling op je scherm ‘pagina niet gevonden en vervolgens wordt ontkend dat waar je naar zocht nooit echt is gebeurd.’ Het blijkt akelig dicht bij de waarheid te komen.
De geschiedenis wordt herschreven en alleen dat wat past binnen de kaders van de opdrachtgevers van de AI technologen blijft bestaan. Daardoor verschraalt het bewustzijn van de mens. Bedrijven laten hem consumeren wat zij willen, overheden laten hem denken wat zij willen dat hij denkt. Universiteiten en de bedrijven die daaruit voortkomen zoals OpenAI zorgen ervoor dat de AI programma’s bieden wat zij willen. Internet wordt daarbij steeds meer bepaald door AI.
Het is mijns inziens niet mogelijk om de mens te beschermen tegen de inwerking van AI op zijn leven. Ik ben me ervan bewust dat je wel heel sterk in je eigenheid moet staan om niet onwillekeurig de invloed van AI te ondergaan. Het maakt daarbij niet uit dat AI zelf aangeeft dat het geen eigen bewustzijn heeft. Menselijke eigenschappen ontbreken, zoals angst, woede, verdriet, liefde, empathie, mededogen, kortom alles wat ons onderscheidt van een robot. Als wij Mens willen zijn en blijven, dan moeten we ons lot niet in handen leggen van AI. De ongemakkelijke waarheid lijkt daarom te zijn dat we heel selectief moeten zijn met ons gebruik van AI en ook met internet. En vooral, in deze tijd meer dan ooit, dat we naar binnen gaan om daar te zoeken naar wat echt is in onszelf en niet kunstmatig (‘een fijne dag verder…’) Als we dat onderscheid niet – meer – kunnen maken, dan ziet het er niet goed voor ons uit.
Ad Broere
