De hoge diesel- en benzine prijzen die aan de pomp worden betaald binnen de EU landen verdienen nader onderzoek.
Is er sprake van schaarste? Nee, niet echt. Per dag worden wereldwijd iets meer dan 100 miljoen vaten ruwe olie geproduceerd en de vraag is wereldwijd iets meer dan 101 miljoen vaten ruwe olie.
Is er een tekort aan raffinagecapaciteit wereldwijd? Nee, er is meer dan voldoende capaciteit. Maar het gebruik ervan kan worden beperkt uit meerdere motieven, waaronder politieke.
De olie en gasmarkt is geen vrije markt maar een oligopolie. Dit wil zeggen dat een beperkt aantal aanbieders de markt beheersen. De aanbieders zijn verenigd in de OPEC.
Het aanbod van geraffineerde olie- en gasproducten kan worden gestuurd door de oligopolie en het wordt ook gedaan. Hierdoor wordt er kunstmatig schaarste gecreëerd en dat heeft een prijsopdrijvend effect. Daaraan worden berichten in de media toegevoegd die de hoge prijzen moeten rechtvaardigen.
Hoe zit het belang eruit? Ik geef hiervoor een indicatie. De prijs van Brentolie bedraagt op 23 september $ 99,10 per vat. In een vat zit ongeveer 159 liter ruwe olie. Wat is de kostprijs van Brentolie? Een kostprijs waarin alle kosten, direct en indirect, zijn toegerekend. Die integrale kostprijs bedraagt ongeveer $ 54 op basis van een berekening die Chat GPT heeft gemaakt. Dus als er $ 99 wordt betaald, dan zit hierin een opslag van $ 45 per vat.
De productie is 100 miljoen vaten per dag. Dit betekent dat er op basis van deze cijfers een winstopslag van $ 4,5 miljard op slechts een dag wordt gerealiseerd. Op jaarbasis zou dat $ 1,64 biljoen bedragen.
De prijs van ruwe olie is de basis waaraan de kosten van opslag, raffinage- en distributie worden toegevoegd. Dit resulteert in een prijs per liter voor de geraffineerde brandstof die aan de pomp wordt aangeboden. Echter nadat de overheid zijn deel heeft opgeëist.
Eerst wordt in Nederland accijns toegevoegd, in 2026 op een hoogte van 84 eurocent per liter. Als sluitstuk wordt daar 21 procent BTW aan toegevoegd. En het spreekt vanzelf hoe hoger de prijs exclusief BTW, hoe hoger het bedrag per liter. Saillant detail is dat er ook btw wordt betaald over de accijns.
De hoge fossiele brandstofprijzen hebben vergaande gevolgen voor de economie. In veel productprijzen worden de fossiele brandstofprijzen doorberekend. De gevolgen hiervan zijn ernstig voor de koopkracht. Hoge prijzen en achterblijvende inkomens maken het voor een – groot – deel van de Nederlanders steeds moeilijker.
Hier zien we hoe ernstig geld met geld verdienen ingrijpt op onze levens. De prijs van een vat Brentolie zou zonder geld met geld verdienen minstens een derde kunnen zakken. En de overheid doet niets. Vooral in Nederland wordt stilzwijgend geaccepteerd dat de economie steeds meer wordt ontwricht. De schatkist vaart er op korte termijn wel bij en de voorstanders van energietransitie lijken het prima te vinden. Kortzichtig is het dan wel.
Ad Broere, econoom
