Ons gebrek aan inzicht in hoe het geldsysteem werkt speelt ons parten. Veertien jaar geleden publiceerde ik ‘Geld komt uit het niets’. Daarin beschreef ik hoe systeemmatig geld wordt overgeheveld van degenen die werken voor hun geld naar degenen die geld voor zich laten werken. Ik heb het in dit verband niet over beleggers en spaarders en evenmin over pensioenfondsen die geld beleggen ten behoeve van hun deelnemers.
Geld voor je laten werken gebeurt op een schaal die astronomische bedragen oplevert voor een kleine groep mensen over de hele wereld. Het gaat om ongeveer 10 procent van de mensheid en in het bijzonder in extreme mate om 1 procent. Om geld effectief voor je te laten werken is veel vermogen nodig. Daardoor vindt er een selectie plaats. Weinigen komen in de gelegenheid om die grens te passeren van geld voor je te laten werken. In de meeste gevallen gaat het om families, die generaties lang vermogen hebben opgebouwd. In enkele gevallen gaat het om individuen die tot extreme rijkdom komen omdat zij daarbij worden geholpen. Het gaat om rijkdom waarbij de bekende rijken in de schaduw staan.
Waarom is het geldsysteem zo ingericht dat deze uiterst scheve verdeling mogelijk werd gemaakt? Dit is een vraag waarop geen eenvoudig antwoord kan worden gegeven. Het heeft te maken met de macht die verbonden is aan geld. Hoe groter de hoeveelheid geld die een individu of een familie in bezit heeft hoe groter de invloed is die met het geld kan worden uitgeoefend.
Banken zijn hierbij van oudsher belangrijke instrumenten. In feite zijn banken commerciële bedrijven, die het recht hebben verworden om geld te scheppen. Voor het uitlenen van geld vragen banken rente. Rente over geld dat zij niet al tot hun beschikking hadden, maar om geld dat ‘uit het niets’ wordt gecreëerd nadat de lener een leningscontract heeft getekend. Banken dekken zichzelf in door onderpand te vragen aan de lener. De winst die banken behalen komt ten goede aan de aandeelhouders. Verliezen van de banken komen voor rekening van de belastingbetaler, als ze het niet onderling kunnen oplossen.
De vraag is gerechtvaardigd waarom zoiets belangrijks als geldschepping wordt overgelaten aan commerciële bedrijven die niet ten behoeve van de samenleving geld creëren, maar voor hun winstdoelstelling. Grote beleggingsfondsen zijn het tweede kanaal om geld met geld te verwerven. Bijvoorbeeld Blackrock en Vanguard. Zij beleggen geld in aandelen en oefenen door hun grote omvang invloed uit op de wereldeconomie en op de wereldpolitiek. Met uiteindelijk degenen die hun vermogen via deze fondsen beleggen en daardoor op deze manier invloed uitoefenen zonder direct daarbij betrokken te zijn.
In Nederland vinden de linkse partijen dat de rijken door box 3 belasting geld moeten afdragen. In de gedachte zit logica, in de praktijk komt het erop neer dat met de box 3 belasting niet de tien procent superrijken in het geding zijn. Deze belasting treft vooral de doorsnee spaarder en belegger, die weinig mobiliteitsmogelijkheden heeft om in fiscaalvriendelijke landen te beleggen. De werkelijke doelgroep van deze maatregelen kan zich eenvoudig onttrekken aan de greep van de Nederlandse belastingdienst. Nu worden vooral mensen getroffen, die door ondernemen vermogen hebben opgebouwd, vaak met als doel pensioenvoorziening en mensen die spaargeld op de bank hebben staan. Zo mist het plan de echte doelgroep en worden mensen belast die al belasting hebben betaald over hun inkomen.
De overheid heeft – veel – geld nodig, maar dat geld zou beter kunnen voortkomen uit een economie waarin mensen genoeg te besteden hebben.
Hoe omvangrijk is de overdracht van 90 procent naar 10 procent?
Een analyse uit 2025 van de Amerikaanse economie door de RAND Corporation, een Amerikaanse onderzoeksorganisatie, leverde opmerkelijke conclusies op. Zij zijn niet alleen van toepassing op de Amerikaanse economie, maar ook op de Nederlandse. Het overdrachtsmechanisme werkt overal waar er sprake is van een zogenoemde vrije economie.
Onderzoekers berekenden wat gewone werknemers zouden hebben verdiend als de economische winsten van de afgelopen vijf decennia gelijkmatiger waren verdeeld, in plaats van steeds meer geconcentreerd te raken bij de hoogste inkomens. Het cumulatieve verschil kwam uit op ongeveer 79 biljoen dollar, gemeten in de waarde van de dollar van 2023.
De uitsplitsing van dit bedrag is als volgt:
– 79 biljoen dollar: de cumulatieve inkomenskloof voor de onderste 90% in de periode 1975–2023.
– 3,9 biljoen dollar: het geschatte tekort in 2023 alleen al.
– 32.000 dollar: het geschatte extra jaarinkomen dat die 3,9 biljoen dollar aan elke voltijdse werknemer in de onderste 90% had kunnen opleveren.
– Van 67% naar minder dan 47%: het aandeel van de onderste 90% in het belastbaar inkomen daalde van 67% in 1975 tot minder dan 47% in 2019.
Wat heeft deze verandering veroorzaakt?
Er is niet één enkele oorzaak, want het ligt in de opzet van het systeem zelf. Het afnemende aantal vakbondsleden en de afnemende onderhandelingsmacht, veranderingen in de belastingheffing, financiële deregulering, de stijging van de beloning van topmanagers, globalisering en een verschuiving van economische voordelen naar ondernemers, investeerders en hoogbetaalde werknemers worden allemaal gestimuleerd binnen het systeem, en vinden dus plaats door de opzet ervan. En niet te vergeten, veel werk is overgenomen door technologie, in het bijzonder door automatisering en AI. De opbrengst gaat naar de eigenaren van de automatisering en AI en dat is in het bijzonder de 10 procent.
WAAROM DIT BELANGRIJK IS
Mensen willen een betere wereld, maar begrijpen vaak niet wat de huidige wereld drijft, waardoor ze de juiste veranderingen niet weten door te voeren voor een betere toekomst met meer gelijkwaardigheid. Economische groei komt niet automatisch iedereen ten goede – ondanks dat er wordt beweerd dat dit wel het geval is. Dit is een bewijs.
De economie is de afgelopen 50 jaar enorm gegroeid, maar de voordelen zijn geenszins gelijk verdeeld. Een betere verdeling kan alleen worden gerealiseerd door een mentaliteitsverandering met betrekking tot geld en bezit. Voorlopig ziet het er in deze aan geld verslaafde wereld niet naar uit dat die verandering gaat gebeuren. Maar zeker weten doe je het nooit. Totdat het zover is kan de overheid beter de 90 procent in bescherming nemen tegen de 10 procent door een breed gespreide welvaart onder de 90 procent mogelijk te maken.
Meer weten?
In ‘Geld in de Bijrol‘ werk ik thema’s uit mijn eerdere werk verder uit en ga ik op zoek naar hoe geld dienstbaar kan worden gemaakt aan de mens in plaats van een instrument van controle en beheersing te zijn. Je kunt het boek bestellen door hier te klikken. Tijdelijk met € 2,50 korting.
Ad Broere
