Wie de feiten volgt, ziet geen tekort aan energie, maar een systeem dat anders werkt dan vaak wordt verondersteld.
Wie de berichtgeving volgt, krijgt gemakkelijk de indruk dat de wereld aan de rand van een energiecrisis staat. Oorlogen, blokkades en geopolitieke spanningen zouden de toevoer van olie en gas kunnen stilleggen, met verstrekkende gevolgen.
Maar wat gebeurt er als we niet kijken naar het zichtbare punt, maar naar het geheel waarbinnen dat punt functioneert?
De zichtbare kwetsbaarheid
Een belangrijk deel van de mondiale oliehandel loopt via de Straat van Hormuz.
Dat maakt deze route zichtbaar — en daarmee kwetsbaar. Wat zichtbaar is, krijgt gewicht.
Maar wie kijkt naar de feitelijke stromen, ziet dat het grootste deel van de olie die hier passeert, bestemd is voor Azië, met name China en India.
Europa ontvangt slechts een klein deel van de olie die via deze route wordt vervoerd.
(Bron: EIA, zie link onderaan)
Daarmee verschuift de vraag. Niet of de wereld zonder olie komt te zitten, maar hoe groot de rol is van één route binnen een veel groter geheel.
De schaal van het systeem
Europa verbruikt in totaal ongeveer 13 tot 15 miljoen vaten olie per dag.
Dat omvat:
- eigen productie (met name Noordzee en Noorwegen)
- import van ruwe olie
- import van raffinageproducten
De hoeveelheid olie die Europa via de Straat van Hormuz bereikt, ligt naar schatting rond de 0,5 miljoen vaten per dag.
Dat is in verhouding tot het geheel: ongeveer 3,5 procent van de totale beschikbaarheid De Europese energiemarkt wordt daarmee niet gedragen door de toevoerlijn via Hormuz, maar door een combinatie van bronnen en routes.
Een verspreid netwerk
Ruwe olie die in Europa wordt verwerkt, komt uit verschillende regio’s:
- Midden-Oosten
- Verenigde Staten
- Noorwegen
- Afrika
- Kazachstan
- Latijns-Amerika
Geen van deze bronnen is op zichzelf dominant. Dat betekent dat verstoringen niet leiden tot stilstand, maar tot herschikking.
Van ruwe olie naar bruikbare energie
Het beeld verandert verder wanneer gekeken wordt naar wat uiteindelijk wordt gebruikt. Producten als kerosine en diesel worden niet geproduceerd in de landen waar de ruwe olie wordt gewonnen, maar in raffinaderijen die wereldwijd verspreid zijn.
Dat betekent:
- olie uit het Midden-Oosten kan worden verwerkt in Europa of Azië
- olie uit de Verenigde Staten kan worden gebruikt voor Europese productie
- eindproducten worden internationaal verhandeld
De plaats van winning en de plaats van gebruik vallen daarmee niet samen. De energieketen is geen rechte lijn, maar een netwerk.
Dit maakt het ontstaan van schaarste minder waarschijnlijk dan vaak wordt aangenomen.
Niet omdat er geen verstoringen kunnen optreden, maar omdat het systeem meerdere paden kent waarlangs het zich kan aanpassen.
Strategische voorraden
Daar komt bij dat landen beschikken over strategische voorraden.
In Europa en andere geïndustrialiseerde regio’s gaat het om reserves die voldoende zijn om meerdere maanden van consumptie op te vangen. Deze voorraden zijn juist bedoeld om tijdelijke verstoringen in aanvoer te overbruggen.
Een systeem in beweging
Wanneer productie, transport en verwerking samen worden bekeken, ontstaat een beeld van een systeem dat voortdurend in beweging is.
Niet statisch. Niet afhankelijk van één punt.
Verstoringen leiden tot:
- verschuiving van handelsstromen
- aanpassing van raffinage
- inzet van voorraden
En binnen die beweging blijft de voorziening bestaan.
Tot slot
Wie de feiten in samenhang bekijkt, ziet dat de nadruk op de Straat van Hormuz een beeld oproept dat niet in verhouding staat tot de totale energievoorziening.
De Europese markt wordt gevoed door een breed netwerk van productie, import en verwerking.
Geen enkele route of regio is daarin op zichzelf bepalend. Ook het onderscheid tussen ruwe olie en eindproducten laat zien dat de energiestroom niet gebonden is aan één plaats of één richting. Daar komt bij dat strategische voorraden beschikbaar zijn om tijdelijke verstoringen op te vangen.
Vanuit dat perspectief rijst de vraag of het gerechtvaardigd is om te spreken van een energiecrisis wanneer de totale beschikbaarheid van energie niet wezenlijk in het gedrang is. Tegelijkertijd neemt het belang van fossiele brandstoffen geleidelijk af, als onderdeel van een breder economisch en technologisch proces.
Dat proces voltrekt zich stap voor stap. En niet noodzakelijk onder druk van – gecreëerde – schaarste, maar als onderdeel van verandering.
Ad Broere, econoom
Bronnen
EIA – Strait of Hormuz and global oil flows
https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=65504
IEA – Oil Market Report
https://www.iea.org/reports/oil-market-report
Eurostat – EU energy and oil import data
https://ec.europa.eu/eurostat
IEA – World Energy Outlook
https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2023
Index Mundi – Kerosene production
