Over waarnemen
Er zijn momenten waarop iets zich aandient als verklaring, nog vóórdat we weten wat we ervan vinden.
Een bericht. Een uitspraak. Een gebeurtenis.
Bijvoorbeeld: ‘Er is belangstelling voor Groenland vanuit de Verenigde Staten.
Er wordt gesproken over strategische controle.
In dat verband wordt een verdedigingssysteem genoemd waarin Groenland een rol zou spelen.
Dat is een waarneming.
Meer niet.
Wat opvalt, is hoe kort dit moment meestal duurt.
Nog voordat het kan landen, wordt het vervangen.
Door uitleg. Door duiding. Door verhalen die al klaar liggen.
Of de waarneming wordt helemaal overruled door de uitleg.
Daardoor kunnen we het contact met onszelf verliezen en worden we afhankelijk van de uitleg van anderen.
Onze eigen werkelijkheid verdwijnt niet, maar zij wordt overschreven.
Wat er dan gebeurt
Wanneer onze waarneming wordt overschreven, dan nemen we iets anders in ontvangst.
Niet wat zich toont, maar wat ons erover wordt aangereikt.
Dat voelt op een bepaalde manier veilig.
Het geeft houvast.
En het vraagt weinig.
Maar ongemerkt verandert de verhouding tot onze werkelijkheid.
We staan er niet meer tegenover, maar er achter.
Niet in aanwezigheid, maar in interpretatie.
Ons denken wordt dan herhaling.
Ons voelen komt niet – meer – aan bod.
Onze waarheid verschuift van ervaring naar overgenomen zijn.
Het verlies dat niet wordt opgemerkt
Dit proces gaat zelden gepaard met onrust.
Integendeel. Het voelt vaak als duidelijkheid.
Gegeven door experts, specialisten en anderen
aan wie kennis over het onderwerp wordt toegedicht.
Toch gaat er iets verloren wat moeilijk te benoemen is.
Niet kennis. Niet informatie.
Maar onze levende verhouding tot wat zich aandient.
Zonder waarneming ontstaat afstand.
Gesprekken worden uitwisselingen van standpunten.
Luisteren wordt wachten.
Verschil van mening wordt bedreiging.
Niet omdat mensen dat willen,
maar omdat de eigen werkelijkheid niet meer wordt toegelaten.
Wat waarneming wél doet
Waarneming vraagt niet.
Zij wil niet overtuigen.
Zij neemt geen positie in.
Waarnemen is eenvoudig aanwezig zijn
bij wat zich toont,
zonder het onmiddellijk te vervangen door iets buiten onszelf.
Zij verandert ons wereldbeeld niet,
maar herstelt onze verhouding tot de werkelijkheid zoals wij deze ervaren.
In die verhouding kan voelen voor ons weer toegankelijk worden.
En denken een nieuwe beweging krijgen,
in plaats van herhaling.
Wat opvalt
Hoe minder mensen waarnemen,
hoe stelliger zij spreken.
Zekerheid groeit dan niet uit helderheid,
maar uit afstand.
Zekerheid uit zich dan in standpunten.
En standpunten tot strijd.
Dat is geen oordeel.
Het is een verschijnsel.
Tot slot
Waarneming kan niet worden vernietigd.
Zij kan wel worden overgeslagen.
Maar wat wordt overgeslagen,
kan altijd opnieuw worden toegelaten.
Niet als methode.
Niet als overtuiging.
Maar als aanwezig zijn
bij wat zich aandient.
Ad Broere
Mijn blogartikelen zijn gebaseerd op vrijwilligheid
