|
De romanvorm als instrument
|
Onderzoek verpakken in een verhaal of in een thriller is voor de schrijver een veilige vorm om de resultaten van dat onderzoek te delen, zonder in lastige discussies verzeild te raken. De Waals-Belgische auteur Pascal Roussel deed dat in Divina Insidia, waarin hij de macht van de elite met zijn informatie blootlegt. Niet alleen dat, hij laat ook zien hoe wij ons volgens hem zouden kunnen bevrijden van deze macht.
|
Zijn geromantiseerde verhaal zit vol met informatie, die zo explosief is, dat Roussel van zijn werkgever, de Europese Investeringsbank, te horen kreeg dat hij low profile moest blijven om niet in de problemen te komen. Het boek werd gepubliceerd in 2014, twaalf jaar geleden dus, en is in Nederland nauwelijks onder de aandacht gekomen. Toch staat in een bijlage een kopie van een brief van de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing, waarin hij het boek van harte aanbeveelt als waarheidsgetrouw.
|
Ondanks dat Roussel de romanvorm heeft gekozen, werd hij toch tegengewerkt. Over zijn persoon staat vrijwel geen informatie op internet. Toch is Divina Insidia in meerdere talen vertaald. Het bewijst dat de romanvorm om een boodschap over te brengen niet zonder risico is. Het enige waarop de schrijver zich kan beroepen is, dat zijn verhaal op fictie berust.
|
De Nederlandse auteur Jeroen Windmeijer volgt dezelfde aanpak. Hij is cultureel antropoloog, gepromoveerd en heeft daarna een studie wereldgodsdiensten gevolgd. Zijn wetenschappelijke kennis over christelijke kerkgeschiedenis komt in het bijzonder tot uiting in de Ryevaar-trilogie, die hij samen met Tjarko Evenboer schreef en waarvan de drie delen Openbaring, Revolutie en Apotheose zijn gepubliceerd. In deze drie boeken onderzoekt hij de oorsprong van het kerkchristendom en in verband hiermee het leven van Jezus.
|
In Openbaring beschrijft Windmeijer de rol van de apostel Paulus. Hij betoogt dat Paulus Jezus (Jeshoea) heeft vergoddelijkt en van hem de Zoon van God heeft gemaakt. Volgens Windmeijer komt het christendom voort uit de Romeins-Hellenistische cultuur en bevat het veel meer elementen uit deze cultuur dan uit de Joodse. Hij schrijft dat, omdat volgens hem de Romeinen inzagen dat een bovenmenselijke Jezus een goede machtsbasis vormde, met Rome als centrum van die macht.
|
In Revolutie werkt Windmeijer de gedachte uit dat de evangelist Marcus de eerste van de vier evangeliën baseerde op een in de Aramese taal geschreven en naar het Latijn vertaald Evangelium Judaeorum, dat gaat over het leven en werken van Jeshoea (Jezus). Volgens Windmeijer dateert dit werk uit 37 na het begin van de jaartelling en zou het het oudste op schrift gestelde verslag waarin Jeshua wordt beschreven als een mens van vlees en bloed, die zijn leven had toegewijd aan het zuiveren van de Tempel en het herstel van het koninkrijk Israël.
|
Het derde werk, Apotheose, voegt naar mijn indruk weinig toe aan het onderzoek dat in de voorgaande twee boeken tot uiting komt. Windmeijer speculeert hierin vooral over de vraag waar de visioenen van Paulus vandaan kwamen.
|
Volgens Windmeijer was de God waaraan Jeshoea zich had toegewijd de God van Mozes. Zijn offer was erop gericht Israël te bevrijden van de overheerser en van het corrupte priesterschap. Jeshoea stierf volgens deze visie de kruisdood nadat de opstand die hij teweeg had gebracht was neergeslagen door de Romeinen. Een wrede kruisdood die veel Joden die zich verzetten tegen de Romeinen ten deel was gevallen en ook na de dood van Jeshoea zou overkomen. De Romeinen hebben vele duizenden opstandige Joden gekruisigd.
|
Windmeijer betoogt dat de Jezus die vanuit de Romeins-Griekse cultuur naar voren komt een creatie is, die oorspronkelijk bij Paulus vandaan komt. Paulus heeft volgens hem geen contact met Jeshoea gehad en evenmin met de beweging rondom hem in Judea en Galilea. Zijn beeld van Jezus is gebaseerd op een visioen dat hij had, waarin Jezus aan hem zou zijn verschenen. Volgens Windmeijer is dit visioen bepalend geworden voor het Romeins-Griekse christendom.
|
Hij schrijft dat Marcus rond het jaar 70 zijn evangelie heeft geschreven en daarbij het Aramese geschrift uit 37 als brondocument heeft gebruikt. De aanpassingen van Marcus zijn volgens Windmeijer op een aantal plaatsen niet ver verwijderd van het document uit 37. De latere evangelisten Mattheus, Lucas en Johannes hebben zich volgens hem in hun tekst verder verwijderd van de brontekst, waardoor het kerkchristendom een stevige basis kreeg.
|
Volgens Windmeijer werd de macht van de kerk in 382 bevestigd, toen het christendom tot staatsgodsdienst in het Romeinse Rijk werd verklaard. Alle andere christelijke stromingen en 'heidense praktijken' werden onwettig verklaard en vervolgd. Hiertoe behoorden ook de Ebionieten, die het leven van Jeshoea zoals verwoord in het verslag uit 37 na het begin van de jaartelling in ere hadden gehouden. Zij zagen hem als de Messias waarover de profeten in het Oude Testament spraken. Hij was de beoogde koning van Israël en zijn koningschap zou in dienst van de Allerhoogste worden gesteld. Geen hemels maar een aards koninkrijk. De Ebionieten werden volgens Windmeijer vervolgd en gedood, omdat hun informatie over wie Jezus was geweest niet strookte met de belangen van de christelijke kerk.
|
Er wordt gezegd dat het christendom stamt uit het Joodse. Windmeijer betoogt dat dit niet het geval is. Volgens hem stamt het kerkchristendom uit de Romeins-Griekse cultuur en bevat het sterke machtsmotieven. Een bovenmenselijke Jezus is volgens deze visie een krachtiger 'wapen' dan een groot leger. Door dit wapen in handen te hebben zijn door de eeuwen heen talloze mensen onderworpen aan de wil van de kerk. Vaak met harde hand.
|
Waarom de 'mens van vlees en bloed', die Jezus was, model heeft gestaan voor het Romeins-Griekse christendom, is een vraag waarop geen eenvoudig antwoord kan worden gegeven. De mystificatie rond zijn persoon heeft er volgens Windmeijer toe geleid dat de aanhangers van de christelijke Jezus zich hebben afgezet tegen de Joden, die Jezus als een van de leiders – evenals bijvoorbeeld na hem zijn broer Jacobus – van het verzet tegen de Romeinse overheersing en het corrupte priesterschap zagen. De Romeinen waren meesters in het verdeel-en-heersspel.
|
Windmeijer stelt dat de kerkvaders van de opkomende christelijke kerken er alles aan hebben gedaan om de sporen naar de werkelijke Jeshoea-Jezus uit te wissen. De naam Jezus wordt volgens hem vrijwel nergens gevonden in verslagen over de tijd waarin hij geleefd heeft. De Romeins-Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus, bijvoorbeeld, noemt hem niet, of beter: er zijn volgens Windmeijer geen geschriften bekend waarin hij Jeshoea-Jezus noemt.
|
Het lezen van de boeken van Pascal Roussel en Jeroen Windmeijer heeft mij nog iets anders duidelijk gemaakt. De romanvorm is niet alleen geschikt om historische of maatschappelijke vragen te onderzoeken, maar ook om de innerlijke beweging van mensen zichtbaar te maken. Daardoor kunnen verschillende lagen naast elkaar bestaan. De lezer hoeft niet te kiezen tussen gelijk of ongelijk, maar kan het verhaal volgen en ontdekken welke betekenis het voor hemzelf heeft.
|
Vanuit dit inzicht is De Weg naar Vrijheid ontstaan. Ook ik heb gekozen voor de romanvorm. Een roman biedt ruimte aan onderwerpen die in de geschiedschrijving en in het publieke debat weinig aandacht krijgen. Tegelijk kunnen verschillende lagen naast elkaar bestaan. De historische gebeurtenissen vormen één laag. Daaronder ontvouwt zich de innerlijke zoektocht van de mensen die in het verhaal leven. Welke betekenis de lezer daarin ontdekt, laat zich niet vooraf bepalen.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dit boek volgt generaties mensen in de eerste en tweede eeuw van de jaartelling, die de innerlijke weg leefden.
|
Zij stichtten geen kerk. Zij bouwden geen systeem. Zij lieten geen instituut na.
|
Wat zij achterlieten was subtieler en moeilijker te vernietigen: een herinnering.
|
De herinnering dat de mens meer is dan onderdaan, gelovige of volgeling. Dat hij een oorsprong in zich draagt, die geen toestemming nodig heeft.
|
De Weg naar Vrijheid is vanaf 28 mei 2026 beschikbaar.
|
Je betaalt € 25, inclusief verzendkosten in Nederland en in België.
|
|
|
|
|
|
|
|
Tussen leven en leugen bevat korte beschouwingen over mens, samenleving en bewustzijn in een tijd waarin veel zekerheden beginnen te schuiven.
|
Het boek is gebaseerd op nieuwsbrieven die tussen 2020 en 2025 zijn geschreven en nodigt de lezer uit om met aandacht te kijken naar wat zich voltrekt — in de wereld en in zichzelf.
|
Paperback, ca. 80 pagina’s
Prijs: €14,50
|
Je betaalt € 15,50 inclusief verzendkosten in Nederland en in België
|
|
|
|
|
|
|
|
|
