|
Brave New World
|
Huxley beschreef in ‘Brave New World’ een samenleving waarin de mens zich aanpast aan een systeem dat zijn behoeften, gedrag en zelfs zijn geluk bepaalt. De mens ervaart nauwelijks nog dat hij iets wezenlijks heeft verloren.
|
Ik ga een stap verder: een samenleving waarin de mens zijn denken, oordelen en uiteindelijk zijn waarneming steeds meer laat voeden door AI.
|
Dan verandert niet alleen de inrichting van de maatschappij, maar ook de mens die daarin leeft. Wat hij belangrijk vindt, wat hij waarneemt en hoe hij met anderen omgaat, wordt steeds meer beïnvloed door systemen die geen eigen menselijke ervaring kennen.
|
|
En daarin ligt volgens mij de diepste spanning met mijn beeld van de Mens die vanuit zijn eigen bewustzijn leeft, in plaats van zijn werkelijkheid aangereikt te krijgen.
|
Het meest verontrustende aan Huxleys wereld is, dat daarin de mens zijn gevangenschap niet als gevangenschap ervaart.
|
Hoever zijn we hierin al gevorderd?
|
Diogenes ging op klaarlichte dag in Athene met een brandend lantarentje op zoek naar mensen. Mensen genoeg, maar mensen die datgene in zich droegen waarnaar hij op zoek was, waren er heel weinig. Herken je dit? Dan begrijp je waarom ik ‘Tussen leven en leugen’, ‘De weg naar vrijheid’ en ‘Brigg’ schreef.
|
Welke rol speelt AI hierin?
|
AI maakt het mogelijk om op grote schaal menselijk gedrag te analyseren, te voorspellen en te beïnvloeden. Wie beschikt over de technologie, de gegevens en de distributiekanalen, beschikt daarmee over middelen om invloed uit te oefenen op grote groepen mensen.
|
Welke rol speelt de EU hierin?
|
|
De Europese verordening 2024/900 ‘Transparency and targeting of political advertising’, die sinds 10 oktober 2025 volledig van toepassing is, noemt als doelstellingen het tegengaan van informatiemanipulatie, transparantie over politieke advertenties en bescherming tegen misbruik van persoonsgegevens.
|
Er zijn echter drie bepalingen die daarbij in verband met macht en beïnvloeding bijzonder interessant zijn.
|
Ten eerste: de definitie van politieke reclame omvat ook betaalde boodschappen die bedoeld zijn om wetgevings- of regelgevingsprocessen te beïnvloeden. Daarmee reikt de regeling verder dan verkiezingscampagnes.
|
Ten tweede: bij de beoordeling mag rekening worden gehouden met de inhoud, de afzender, de context, de doelgroep en het doel van een boodschap. Dat geeft de beoordelaar aanzienlijke interpretatieruimte.
|
Ten derde: ook de Nederlandse Raad van State heeft vragen gesteld over de ruime definitie van politieke reclame en wie die definitie uiteindelijk nader mag invullen.
|
Welke rol spelen de platforms hierin?
|
De officieel verklaarde bedoeling van de EU is bescherming van het democratische proces tegen manipulatie, maar de gekozen middelen brengen tegelijkertijd een machtsvraagstuk met zich mee: wie krijgt de bevoegdheid om te beoordelen of een betaalde boodschap onder politieke beïnvloeding valt?
|
Er ontstaat hierdoor een paradox: regelgeving die burgers moet beschermen tegen beïnvloeding, geeft instellingen en platforms – zoals Meta en X - tegelijkertijd meer invloed op de voorwaarden waaronder burgers elkaar kunnen bereiken.
|
De EU-verordening over politieke reclame verplicht platforms niet om alle politieke advertenties te weigeren. Zij stelt eisen aan onder meer transparantie, identificatie van de opdrachtgever en het gebruik van persoonsgegevens bij gerichte advertenties.
|
Een platform kan dus besluiten om bepaalde advertenties helemaal niet meer toe te laten, in plaats van de procedures in te richten waarmee die advertenties onder voorwaarden wel mogelijk blijven.
|
|
De Europese Commissie zegt hierover uitdrukkelijk:
|
‘Als een platform besluit om politieke advertenties te gaan verbieden, is dat een eigen commerciële keuze.’
|
Een belangrijke verantwoordelijkheid van de EU
|
Wanneer de Europese wetgever begrippen zo ruim formuleert dat platforms moeilijk kunnen voorspellen welke boodschappen onder de regelgeving vallen, ontstaat rechtsonzekerheid. Platforms zullen dan geneigd zijn om uit financiële overwegingen risico's te vermijden door strengere beperkingen toe te passen dan de wet zelf vereist.
|
De EU hoeft een bepaalde mening dus niet rechtstreeks te verbieden om via haar regelgeving toch invloed te hebben op de verspreiding ervan. Daarmee ontstaat een keten van verantwoordelijkheid: de EU schept het juridische kader en de onzekerheid daarbinnen; het platform – bijvoorbeeld X - kiest vervolgens hoe het die onzekerheid beheerst.
|
De EU draagt verantwoordelijkheid voor de voorzienbare gevolgen van haar regelgeving. Het platform blijft verantwoordelijk voor zijn eigen toepassing ervan.
|
Waarom laat het Europese regelgevingskader ruimte voor zo'n ruime interpretatie?
|
De bescherming tegen politieke beïnvloeding kan zo zelf een instrument worden waarmee de verspreiding van ongewenste opvattingen wordt beperkt. Dat is de fundamentele spanning die hier zichtbaar wordt.
|
Hoe onafhankelijke auteurs kunnen verdwijnen zonder publicatieverbod
|
In officiële documenten van YouTube, X, Meta en de Europese Commissie staan een aantal zaken die rechtstreeks aansluiten op mijn bevindingen:
|
De inhoud én de reputatie van de spreker worden beoordeeld
|
YouTube beschrijft dat het bij nieuws en maatschappelijke informatie niet uitsluitend kijkt naar de inhoud van een video. Ook de reputatie van de spreker en het kanaal telt mee bij de beoordeling van de betrouwbaarheid.
|
Die menselijke beoordelingen worden vervolgens gebruikt om algoritmische systemen te trainen. Video's die als borderline worden geclassificeerd, krijgen minder aanbevelingen.
|
YouTube rapporteerde dat dit in 2019 leidde tot 70% minder kijktijd via aanbevelingen aan niet-abonnees voor die categorie video's in de Verenigde Staten.
|
Dit is een cruciale bevinding: niet alleen afzonderlijke uitspraken, maar ook kenmerken van de auteur en diens reputatie kunnen de verspreiding beïnvloeden.
|
X beoordeelt ook de auteur en diens netwerk
|
In de officiële technische documentatie van X staat dat de rangschikking van berichten onder meer afhankelijk is van:
|
- De score die aan de auteur wordt toegekend.
- De positie van de auteur binnen het netwerk.
- De inhoudelijke classificatie van het bericht.
- Een veiligheidsscore, waarin onder andere meldingen en beleidsovertredingen meewegen.
|
Deze factoren bepalen mede welke berichten gebruikers te zien krijgen.
|
Hier ligt een belangrijk verband met jouw ervaring: een netwerk van duizenden volgers garandeert niet dat die volgers jouw publicaties daadwerkelijk te zien krijgen.
|
De Europese Commissie heeft zelf vastgesteld dat politieke inhoud minder zichtbaar wordt gemaakt In een officieel antwoord aan het Europees Parlement van 24 maart 2025 schrijft de Europese Commissie dat zij in 2024 een formeel onderzoek naar Meta is begonnen, onder meer wegens het vermoeden dat Meta politieke inhoud lager rangschikt in de aanbevelingssystemen van Facebook en Instagram.
|
De Commissie noemt daarbij ook onvoldoende toegang tot gegevens voor onderzoekers. Dit bevestigt dat het terugdringen van de zichtbaarheid van maatschappelijke en politieke inhoud geen verzonnen mogelijkheid is. Het is een concrete praktijk waarover zelfs de Europese toezichthouder onderzoek doet.
|
Europese regelgeving en platformbeleid grijpen in elkaar
|
De Digital Services Act verplicht grote platforms om systeemrisico's te beoordelen en maatregelen te treffen, waaronder maatregelen rond desinformatie.
|
Aanbevelingssystemen vallen binnen die beoordeling.
|
|
Meta bevestigt dat zelfs complete websites minder verspreid kunnen worden
|
In Meta's transparantierapportage over de eerste helft van 2026 staat dat Facebook en Instagram bij bepaalde beoordelingen van desinformatie de verspreiding automatisch verminderen. Bij herhaalde overtredingen kunnen beperkingen worden toegepast op complete pagina's, profielen, groepen en websites. Die kunnen onder meer bestaan uit minder aanbevelingen, minder verspreiding en het verlies van mogelijkheden om advertenties te plaatsen of inkomsten te genereren.
|
|
Het systeem kan niet alleen het bereik van een bericht verminderen, maar ook de economische mogelijkheden aantasten van degene die publiceert.
|
|
De Europese Commissie gebruikt zelf het begrip shadow banning
|
In een antwoord van 15 november 2024 op een parlementaire vraag bespreekt de Europese Commissie shadow banning: het lager plaatsen van informatie of beperken van de toegankelijkheid zonder dat de betrokkene zich daarvan bewust is. De Commissie onderzoekt dergelijke praktijken bij Meta en de verplichtingen om gebruikers daarover uitleg te geven.
|
Platforms zoals Meta en X maken een onderscheid tussen organische verspreiding van berichten en verspreiding via advertenties. Voor de organische verspreiding geldt volgens de platforms ‘vrijheid van meningsuiting’. Dit is een holle frase. Uit het voorgaande blijkt dat platforms door toepassing van algoritmes berichten rangschikken op basis van de bovengenoemde criteria.
|
|
Deze factoren bepalen welke berichten beperkt of ruim worden verspreid.
|
Adverteren is vrijwel onmogelijk geworden als de advertentie zelfs een gering risico oplevert voor boetes aan het platform.
|
In de praktijk betekent dit dat alleen risicoloze berichten en berichten die binnen de heersende opvattingen vallen nog worden verspreid. Dit geldt ook voor de gecontroleerde oppositie, waardoor ook op deze manier de vrijheid van meningsuiting blijft bestaan.
|
Voor oktober 2025 was er al een beweging naar censuur. Door de EU verordening zijn de teugels strak aangetrokken. Formeel is er nog vrijheid van meningsuiting. In de praktijk is dit een wassen neus geworden.
|
De EU laat veel interpretatieruimte bij de platforms en dreigt tegelijkertijd met stevige boetes indien de regels niet worden nageleefd. Dit heeft tot gevolg dat afwijkende meningen nauwelijks nog verspreiding krijgen.
|
Niet alleen de sociale media beperken deze, ook de providers belemmeren waar mogelijk dat berichten op de websites abonnees bereiken en bevorderen uitschrijvingen. Bovendien worden veel berichten, waaronder nieuwsbrieven, machinaal geopend door de provider.
|
In het begin van deze nieuwsbrief schreef ik: dat de mens zijn gevangenschap niet als gevangenschap ervaart. Ik heb beschreven hoe de digitale gevangenis wordt gebouwd en dat de bouw vergevorderd is.
|
De tijd lijkt niet ver weg dat het niet meer nodig is om te censureren op internet omdat er alleen nog de heersende opinies en de gecontroleerde oppositie is. De belangstelling voor andere ideeën is dan waarschijnlijk verdwenen.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
'Brigg' is een 'vertelling uit de dertiende eeuw'. Hij is een ambulante handelsman die met zijn kar met koopwaar door het zuiden van Frankrijk, het toenmalige Occitanië, van stad tot stad trekt. Op weg van Tolosa (Toulouse) naar de volgende plaats wordt hij aangehouden door soldaten, die zijn kar doorzoeken.
|
Ze vinden niet waarnaar ze op zoek zijn en Brigg loopt door. Dan ziet hij in de struiken langs de weg beweging. Hij loopt er naar toe en ziet een doodsbange jonge vrouw. Zij blijkt de enige overlevende te zijn van een moordaanslag op haar familie: ouders, broers en zus. Ze heet Geraldine en Brigg neemt haar onder zijn hoede. Hij loodst haar uit het gevaar en ze vertrekken naar het noorden - Normandie - waar Brigg oorspronkelijk vandaan komt...
|
Het boek wordt vanaf 16 oktober 2026 uitgeleverd.
|
|
|
|
|
|
Dit boek volgt generaties mensen in de eerste en tweede eeuw van de jaartelling, die de innerlijke weg leefden.
|
Zij stichtten geen kerk. Zij bouwden geen systeem. Zij lieten geen instituut na.
|
Wat zij achterlieten was subtieler en moeilijker te vernietigen: een herinnering.
|
De herinnering dat de mens meer is dan onderdaan, gelovige of volgeling. Dat hij een oorsprong in zich draagt, die geen toestemming nodig heeft.
|
Je betaalt € 25, inclusief verzendkosten in Nederland en in België.
|
|
|
|
|
|
|
|
Tussen leven en leugen bevat korte beschouwingen over mens, samenleving en bewustzijn in een tijd waarin veel zekerheden beginnen te schuiven.
|
Het boek is gebaseerd op nieuwsbrieven die tussen 2020 en 2025 zijn geschreven en nodigt de lezer uit om met aandacht te kijken naar wat zich voltrekt — in de wereld en in zichzelf.
|
Paperback, ca. 80 pagina’s
Prijs: €14,50
|
Je betaalt € 15,50 inclusief verzendkosten in Nederland en in België
|
|
|
|
|
|
|
|
|
