|
|
|
‘In de wetenschap kan fatsoen geen rol spelen’
|
|
Ik schrijf dit artikel als eerbetoon aan Marten Toonder. Hij was een bron van inspiratie en inzicht voor mij en voor velen met mij.
|
|
|
Marten Toonder was een Nederlandse schrijver en striptekenaar. Hij leefde van 1912 tot 2005. Een belangrijk deel van zijn leven woonde hij in het westen van Ierland. Het land dat hem inspireerde, want daar produceerde hij de meeste van zijn 177 stripverhalen rond Heer Bommel en Tom Poes. Voor Marten Toonder ging het gezegde ‘Wie lacht niet, die de mens beziet’ helemaal op. Zijn stripverhalen geven blijk van een groot inzicht in de menselijke natuur.
|
|
|
Hij brengt in zijn Bommelstrips dieren op het toneel. Zoals Heer Bommel een beer is, Tom Poes een kat, burgemeester Dickerdack een nijlpaard, bediende Joost een hond, geleerde Professor Sickbock en bok met grote hoorns, edelman Markies de Canteclaer de Barneveld een haan et cetera. Waarom juist deze dieren, wordt duidelijk uit de verhalen. Ook komen er in zijn verhalen kabouters voor zoals Kwetal, aardmannen en gnomen, Sommige figuren hebben merkwaardigerwijs een menselijke gestalte, zoals magister in de zwarte kunsten Hocus Pas, schilder Terpen Tijn en onderzoeker wetenschapper Professor Prlwytzkofsky.
|
|
|
|
Marten Toonder en zijn scheppingen
|
|
|
De centrale figuren in de verhalen zijn Heer Bommel en Tom Poes. Heer Bommel heeft weinig intelligentie, wel is hij intuïtief. Omdat hij impulsief handelt, raakt hij steeds weer verwikkeld in problemen. Hij zou erin verstrikt blijven als Tom Poes ‘verzin een list’ hem uit de brand zou helpen. Aan het einde van het verhaal, als alles weer in orde is en bediende Joost een groot diner heeft bereid, dan steekt Heer Bommel een rede af, waarin hij vooral zichzelf roemt en Tom Poes mompelt ‘hm’.
|
Ik ben een groot liefhebber van de verhalen van Marten Toonder. In mijn boeken en andere publicaties heb ik meerdere keren een van zijn stripverhalen verwerkt.
|
|
Bijvoorbeeld ‘De Bovenbazen’, waarin de ‘bovenste tien’ acteren. Superrijken, die de economie via multinationale ondernemingen sturen. Zij hebben zich afgezonderd om veilig te zijn voor het grote publiek. Heer Bommel wordt toegelaten tot de bovenste tien, omdat zijn kapitaal de kritische massa bereikt. Het wordt zo voorgeteld dat het kapitaal zich samenbalt tot een gigantische bol dat al het geld uit de omgeving opzuigt. Door het kapitaal in quarantaine te brengen, voorkomt de bankier dat de economie in moeilijkheden komt.
|
|
|
|
|
|
het diner aan het einde van het verhaal
|
|
Als lid van de ‘bovenste tien’ doet Heer Bommel wat hij altijd doet: hij maakt er een zootje van. Het is dermate chaotisch en onvoorspelbaar dat de voorzitter van de bovenste tien AWS (afkorting voor Amos W Steinhacker, een driftige kikker ‘en noem me heen meneer, ik ben geen minvermogende’), gaat denken dat Heer Bommel een ‘ragfijn spel speelt’. Hij laat de beurs springen – letterlijk – en brengt de bovenste tien in de problemen, maar uiteindelijk komt alles weer bij het oude.
|
|
Nog niet zo lang geleden kwam ik op een stripverhaal dat ik nog niet kende, althans, misschien heb ik het ooit gelezen, want het stamt uit 1971, maar zoals ik het nu lees is het nieuw voor mij. Het heet ‘De Ombrenger’. Vanzelfsprekend wordt dit geassocieerd met ‘om zeep helpen’ en dat element blijkt ook wel degelijk aanwezig te zijn ‘Om’ blijkt echter een element in de lucht te zijn dat, als het eruit wordt geëxtraheerd enorme hoeveelheden energie kan leveren waardoor auto’s, schepen, vliegtuigen, machines, apparaten kunnen worden voortgedreven.
|
|
De ontdekker van Om is Professor Sickbock. Hij experimenteert met Om en door geldgebrek dreigt zijn project vast te lopen. Heer Bommel komt bij een wandeling in aanraking met Sickbock. De wetenschapper weet hem warm te maken voor het project en Heer Bommel wil erin investeren ‘geld speelt geen rol voor een heer van stand’. Professor Sickbock komt echter in aanraking met de eerdergenoemde AWS, voorzitter van de aardbank en de bovenste tien. AWS koopt Sickbock, die er geen enkel probleem mee heeft om Bommel aan de kant te zetten.
|
‘ Ei, ei, mompelde Sickbock. ‘Ik weet niet wie deze AWS is, maar het voorstel is niet onaantrekkelijk. Weliswaar doorkruist het mijn afspraak met Bommel; maar komaan! In de wetenschap kan fatsoen geen rol spelen.’
|
|
Met AWS als sturende kracht achter het project wordt het groot aangepakt. Er wordt een enorme fabriek gebouwd met een laboratorium, productiehal en de beste apparatuur. Het duurt niet lang voordat er aan de lopende band auto’s worden geproduceerd, die Om als brandstof gebruiken. Burgemeester Dickerdack is ermee in zijn nopjes. ‘Om’ is het panacee tegen lucht- en milieuvervuiling, het afvalprobleem wordt opgelost, kortom hij, Dickerdack wordt bijgeschreven in het gouden boek van de beste bestuurders.
|
|
|
|
|
Dan blijkt, wat Sickbock al wist, dat als Om uit de lucht wordt gehaald, er een tekort ontstaat waardoor de inwoners van Rommeldam last krijgen van duizeligheid, hoofdpijn en een gevoel van desoriëntatie. Dickerdack wil er niets van weten, hij laat in de krant zetten dat de duizeligheid en andere ongemakken, het gevolg zijn van ‘een najaarsgriepje’ en dat het wel weer over gaat. Ook wordt de psycholoog drs. Zielknijper, een schaap, ingeschakeld.
|
‘Dit vraagstuk is helemaal niet zo moeilijk,’ sprak doctorandus Zielknijper, wankel opstaande. ‘De maatschappij ontwikkelt zich op gezonde wijze en het is de taak van iedere weldenkende burger om zich aan te passen. Als we een samenleving krijgen met minder Om, dan moeten we leren om minder Om nodig te hebben. We moeten ons aanpassen aan de maatschappij. De maatschappij kan zich toch niet aanpassen aan ons? Stel je voor!’
|
|
Dit standpunt klinkt burgemeester Dickerdack als muziek in de oren. De bestuurder besluit door te gaan met het project, ook omdat de nieuwe industrie welvaart zal brengen naar de stad. De order wordt uitgevaardigd dat er niet meer in benzineauto’s mag worden gereden en alleen nog in Om voertuigen. Vanzelfsprekend gaat de gezondheidstoestand van de burgers er hard op achteruit. De overheid is echter niet van zins om de oorzaak ervan weg te nemen.
|
|
Heer Bommel heeft aan het begin van het project, toen hij er nog een rol in leek te spelen, een aanvraag gedaan bij ambtenaar Dorknoper voor een vergunning om Om uit de lucht te mogen halen. Als veel later deze vergunning uit de ambtelijke molens tevoorschijn komt, krijgt Bommel de brief met de vergunning in zijn handen geduwd door Dorknoper. Zelf hecht Bommel er geen waarde aan, omdat hij de betekenis ervan niet begrijpt. Tom Poes die het achteloos door Bommel weggegooide papier opraapt echter wel. Hij weet Heer Bommel duidelijk te maken wat met deze vergunning kan worden gedaan. Als dit tot Bommel doordringt, dan verbiedt hij verdere Om winning, tot machteloze woede van AWS en Sickbock.
|
Ik vind het een geniaal verhaal, waarmee Marten Toonder opnieuw zijn grote inzicht in de menselijke natuur en de maatschappij liet zien. De corrupte wetenschapper, de sjoemelende psycholoog, de nietsontziende grootondernemer, de megalomane burgemeester, ze werken allen mee aan iets wat tot de ondergang van Rommeldam zou kunnen leiden. Ook dat de gezondheid, het belang van mensen, ondergeschikt wordt gemaakt aan ambities, megalomanie, winzucht en geen fouten willen erkennen. Het lijkt onze huidige maatschappij wel.
|
|
|
|
|
|
boeken en donaties
|
In november heeft zich een fantastische en hoopgevende ontwikkeling voorgedaan. Ik had bij de drukker veertig exemplaren van zowel 'geld komt uit het niets' als 'geld in de bijrol' besteld. Een 'inval' bracht mij erop om in de praktijk te brengen waarover ik schrijf en spreek. Ik heb de boeken aangeboden aan de abonnees op basis van vergoeding van de verzendkosten en een donatie. De hoogte van de donatie was geheel vrij. Wat er gebeurde heeft mij blij gemaakt en hoopvol gestemd. Er werden in totaal 28 exemplaren van geld komt uit het niets en 26 van geld in de bijrol besteld. De donaties waren prachtig in evenwicht tussen wat meer en wat minder. Ook was er een donateur, die de actie zo waardeerde dat hij € 100 bijdroeg. Daardoor kwam de donatie op gemiddeld € 15 uit. Bedankt iedereen voor de deelname en voor de bijdrage. Als het aan mij ligt dan is dit een voorbeeld dat opvolging verdient. Ik hoop dat er meer aanbieders dit initiatief durven te volgen. Dan krijgen we een economie waarin de sterkere de zwakkere helpt. Heel erg nodig in deze tijd.
|
Mijn nieuwsbrieven zijn al langer op basis van vrijwillige donatie. De sponsoractie van een aantal maanden geleden was een gedeeltelijk succes. Ik bedank nogmaals hen die eraan mee hebben gedaan (doen).
|
Donaties blijven welkom op:
|
|
NL59TRIO0379342502 ten name van Humane Economy Publishing.
|
|
|
|
|
|
|
