Over de brief van Minister De Jager inzake het ESM

27 december 2011, bijgewerkt 19 januari 2012 Minister
De Jager schreef op 29 november 2011 een brief aan de Tweede Kamer in antwoord
op vragen over het ESM. Ook bij parlementariërs waren kennelijk vragen gerezen
met betrekking tot het ESM verdrag dat op 11 juli 2011 door de zeventien
Ministers van Financiën van de eurolanden was getekend.  De Jager gaat in zijn antwoord in op onder
andere de organisatie van het bestuur van het ESM en op de immuniteit. In dit
artikel zijn delen van zijn brief overgenomen en door mij van reacties
voorzien.

Brief Minister De Jager aan de Tweede
Kamer dd. 29 november 2011

planning en nationale ratificatie

In de brief aan uw Kamer over de planning van de
besluitvorming Europese schuldencrisis (BFB2011-2498M) heb ik u gemeld dat
ondertekening op zijn vroegst voorzien was voor 29 november 2011. Inmiddels is
duidelijk geworden dat vanwege de ontwikkelingen rondom verschillende
eurolanden deze datum niet langer haalbaar wordt geacht. Naar verwachting zal ondertekening door de ministers van Financiën pas
geschieden na november. Na ondertekening tijdens een Eurogroep plus bijeenkomst
zal het ESM verdrag in de verschillende lidstaten dienen te worden goedgekeurd
door de nationale parlementen en vervolgens geratificeerd. Ook zal de
toevoeging van een nieuw, derde lid aan artikel 136 van het Verdrag betreffende
de Werking van de Europese Unie ter goedkeuring worden voorgelegd
. Het
nieuwe lid van artikel 136 biedt de zekerheid dat het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie niet in de weg staat aan de oprichting van het ESM
door de landen die de euro als munt hebben. Dit betekent dat het ESM verdrag en
deze verdragswijziging tezamen met de memories van toelichting aangeboden
zullen worden aan de Raad van State en vervolgens aan de Staten-Generaal.

 

Onbegrijpelijk
dat Minister De Jager herhaaldelijk de ondertekening door de zeventien
Ministers van Financiën van de eurolanden op 11 juli 2011 niet noemt. Ook hier
weer niet. Het verdrag werd ondertekend door het Europarlement op 25 maart 2011
en vervolgens in juli door de zeventien Ministers. Het verdrag dat aan de
Tweede Kamer gaat worden voorgelegd is geen nieuw verdrag, maar dat wat eerder werd
aangenomen, met een aantal aanvullingen en wijzigingen.  Over deze aanvullingen en waarschijnlijk ook
wijzigingen vindt achter de schermen overleg plaats. Het noemen van artikel 136
waarover ik eerder schreef, bewijst dat dit ook een lastig punt is, omdat het
een wijziging betreft van het EU verdrag, gepromoveerd tot Europese grondwet.
Over deze wijziging moeten alle 27 EU landen het eens zijn en niet alleen de 17
eurolanden.

 Europees Parlement

Foto: Europees Parlement in Straatsburg

Brief Minister De Jager aan de Tweede
Kamer dd. 29 november 2011:

De voorrechten en immuniteiten die
gelden voor het ESM en voor de personen die daarvoor werkzaam zijn, zijn in
lijn met de praktijk voor internationale organisaties, waarbij de democratische
controle is gewaarborgd. Aan alle internationale organisaties en de personen
die daarvoor werkzaam zijn worden in zekere mate voorrechten en immuniteiten
toegekend teneinde hun onafhankelijk functioneren mogelijk te maken. Dit wordt
gedaan om de internationale organisatie, in dit geval het ESM, in staat te
stellen op onafhankelijke wijze zijn taken te vervullen en te voorkomen dat
staten met oneigenlijke middelen druk uitoefenen op de organisatie en diens
personeel.

Verdragstekst:

  • 3. Het ESM, zijn eigendommen, fondsen en bezittingen, waar deze zich
    ook bevinden en wie deze ook onder zich heeft, zijn vrijgesteld van rechtsvervolging, behoudens voor zover het ESM uitdrukkelijk afstand doet
    van zijn immuniteit ten behoeve van een procedure of volgens de bepalingen
    een overeenkomst, met inbegrip van de documentatie van de
    financieringsinstrumenten.

Dus het ESM
kan zelf bepalen of men afstand doet van de vrijstelling van rechtsvervolging.
Ziet u het voor u, een instituut dat de wet overtreedt mag zelf besluiten om
zich bij de rechter te melden.

  • 4. De eigendommen, fondsen en bezittingen van het ESM, waar deze zich
    ook bevinden en wie deze ook onder zich heeft, zijn vrijgesteld van onderzoek, vordering, verbeurdverklaring,
    onteigening of andere vormen van beslag op grond van een maatregel van
    bestuurlijke, gerechtelijke, bestuursrechtelijke of wetgevende aard.

Zijn deze
vergaande beschermende maatregelen gangbaar voor een internationale organisatie
om op onafhankelijke wijze zijn taken te vervullen? Dan zijn deze organisaties
ongeschikt om te functioneren binnen een democratisch bestel.

  • 5. Het archief van het ESM en
    alle documenten die aan het ESM toebehoren of die het onder zich heeft,
    zijn onschendbaar.

Dus er kan
niet op bevel van het Europees Gerechtshof inzage worden geëist in het archief
en alle documenten? Dit gaat toch veel verder dan het op onafhankelijke wijze
kunnen functioneren.

  • 6. De terreinen van het ESM
    zijn onschendbaar.

Dit is
vergelijkbaar met Vaticaanstad, de City van Londen en de BIS Bank in Basel en
een duidelijk signaal dat het gaat om een staat in de staat.

  • 7. Elk ESM-lid dat en elke staat die de rechtspositie en de
    voorrechten en immuniteiten van het ESM heeft erkend, staat voor de
    officiële mededelingen van het ESM dezelfde behandeling toe als die welke
    de officiële mededelingen van een ESM-lid genieten.  

Een bonus voor
degene die de implicatie hiervan kan uitleggen. Het is in elk geval een mooi
staaltje van cryptische formulering.

  • 8. Voor zover zulks noodzakelijk is voor de uitvoering van de
    werkzaamheden waarin dit Verdrag voorziet, zijn alle eigendommen, fondsen en bezittingen van het ESM
    vrijgesteld van beperkingen, regelingen, controles en moratoria van welke
    aard ook.

Dit ter
bepaling door het ESM zelf. Opnieuw een bevestiging van het ontbreken van werkelijk
democratisch gehalte.

Artikel 30
Immuniteiten van personen

  • 1. In het belang van het ESM genieten de voorzitter van de Raad van
    gouverneurs, gouverneurs, plaatsvervangend gouverneurs, bewindvoerders,
    plaatsvervangend bewindvoerders, alsmede de directeur en andere
    personeelsleden immuniteit van
    rechtsvervolging voor wat zij in hun officiële hoedanigheid hebben gedaan
    en genieten onschendbaarheid wat hun officiële papieren en documenten
    betreft.

Dus, als
achteraf wordt vastgesteld dat wat bestuur en medewerkers van het ESM hebben
gedaan of geschreven niet door de beugel kan, dan is er geen rechter die hen
hiervoor ter verantwoording kan roepen. Dit geeft ruimte om mee te werken aan
activiteiten die afwijken van de doelstelling
van het ESM, zonder hierop aangesproken te kunnen worden.

Het doel van het ESM is het vrijmaken van
middelen en het verstrekken van financiële bijstand, onder stringente
voorwaarden voor het economische beleid, ten gunste van ESM-leden die te maken hebben met of worden bedreigd door ernstige
financieringsproblemen, indien zulks onontbeerlijk is om de financiële
stabiliteit van de eurozone in haar geheel te waarborgen.

Dus niet het
verstrekken van leningen aan Europese banken in nood!

9. Het ESM is
vrijgesteld van elke verplichting om te worden erkend of een vergunning te
verkrijgen als kredietinstelling, verlener van beleggingsdiensten of enigerlei
andere uit hoofde van de wetgeving van een ESM-lid erkende, vergunninghoudende
of gereguleerde entiteit

Dit ontzenuwt de zogenaamde tegemoetkoming van Angela
Merkel dat het ESM geen bankvergunning krijgt.

 

6. Het ESM zal bij het verstrekken van financiële bijstand zeer nauw met het Internationaal Monetair
Fonds („IMF”) samenwerken
. Onder alle omstandigheden zal naar actieve
deelname van het IMF worden gestreefd, zowel op technisch als op financieel
niveau..

 

8. Op 20 juni 2011 hebben de vertegenwoordigers van de regeringen van de
lidstaten van de Europese Unie de Verdragsluitende partijen gemachtigd de
Europese Commissie en de Europese Centrale Bank („ECB”) te verzoeken de in dit
Verdrag vastgestelde taken te vervullen.

 

Uit deze twee
inleidende overwegingen blijkt de centrale rol die ECB en IMF in het ESM gaan
spelen.

 Imf

Brief Minister De Jager aan de
Tweede Kamer dd. 29 november 2011.

 Hoe kan ertoe worden besloten het
maatschappelijk kapitaal van het ESM te verhogen?

De besluitvormingsprocedures
binnen het ESM zijn zo vormgegeven dat lidstaten niet tegen hun wil gebonden
kunnen worden aan belangrijke beslissingen en de democratische controle
gewaarborgd is. Na inwerkingtreding van het ESM verdrag kan het maatschappelijk
kapitaal van het ESM aangepast worden door een besluit van de Raad van
gouverneurs. De Raad van gouverneurs bestaat uit de ministers van Financiën van
de ESM-leden. Zoals bij alle belangrijke besluiten wordt ook het besluit om het
kapitaal van het ESM aan te passen genomen op basis van onderlinge
overeenstemming. Dat houdt in dat een besluit wordt genomen met eenparigheid
van stemmen van de gouverneurs die deelnemen aan de stemming, waarbij een
stemonthouding de besluitvorming niet kan blokkeren. De lidstaten hebben in een
dergelijke besluitvormingsprocedure dus een feitelijk veto. Deze stemprocedure
zal gelden voor alle belangrijke besluiten binnen het ESM, zoals het
verstrekken van financiële bijstand, de vorm die deze bijstand heeft, het
leenvolume van het ESM en eventuele veranderingen in het instrumentarium van
het ESM. Bovendien zal ik, zoals ik in eerdere overleggen en brieven aan de
Tweede Kamer heb gemeld, voor belangrijke beslissingen die genomen worden in
het kader van het ESM altijd overleg voeren met de Tweede Kamer.

 

Minister De Jager heeft het over een feitelijk veto. In de verdragstekst wordt het woord vetorecht niet genoemd. Wat wordt bedoeld met feitelijk moet blijken uit de verdragstekst:

  • 1. Het ESM heeft een Raad van gouverneurs en een Raad van bewind,
    alsmede een directeur en ander specifiek personeel dat noodzakelijk wordt
    geoordeeld.

  • 2. De besluiten van de Raad van gouverneurs en de Raad van bewind
    worden genomen in onderlinge overeenstemming, met gekwalificeerde
    meerderheid van stemmen of met gewone meerderheid van stemmen zoals in dit
    Verdrag is gespecificeerd. Voor alle besluiten moet een quorum aanwezig
    zijn van tweederde van de
    stemgerechtigde leden die ten minste tweederde van de stemrechten

    vertegenwoordigen.

Dus 66,7% van
de stemrechten volstaat

  • 3. Voor de aanneming van een besluit in onderlinge overeenstemming is
    eenparigheid van stemmen vereist van de
    leden die aan de stemming deelnemen
    . Onthoudingen beletten niet dat een besluit in onderlinge
    overeenstemming wordt aangenomen.

Dus een
onbeperkt aantal van de stemrechten kan zich onthouden van stemming.

  • 4. Voor de aanneming van een besluit met gekwalificeerde meerderheid
    van stemmen is 80% van de
    uitgebrachte stemmen vereist.

Dus 54% van de
stemrechten volstaat om eenparig te besluiten en als hier de onthoudingen van
worden afgehaald zelfs minder dan 50%. Duitsland heeft 27,1% van de stemrechten
en Italië 17,1%. Met wat steun van onthoudingen kunnen Duitsland en Italië dus  ‘de dienst’ uitmaken. De zwakke eurolanden
hebben opgeteld 36,7% van de stemrechten. Als aan deze landen (Griekenland,
Italie, Ierland, Spanje en Portugal) Frankrijk wordt toegevoegd dan gaat het om
57,1% van de stemrechten. Uit deze bespiegelingen komt eerder het beeld van verdeel en heers naar voren dan dat van een feitelijk vetorecht. Nederland kan met 5% van de stemrechten niet anders dan in bondgenootschappen stappen als het gaat om belangrijke beslissingen en is in de praktijk volkomen afhankelijk van Duitsland.

  • 7. Ingeval een ESM-lid verzuimt een deel van het bedrag te betalen dat
    het verschuldigd is uit hoofde van de krachtens de artikelen 8, 9 en 10 op
    hem rustende verplichtingen in verband met volgestorte aandelen of
    opvragingen van kapitaal, dan wel uit hoofde van de krachtens de artikelen
    14 of 15 op hem rustende verplichtingen in verband met de terugbetaling
    van de financiële bijstand, is het
    betrokken ESM-lid, zolang dat verzuim voortduurt, niet gerechtigd zijn
    stemrechten uit te oefenen. De stemmingsdrempels worden dienovereenkomstig
    herberekend.

Dus
als Italië of Spanje niet aan zijn verplichtingen zou voldoen dan wordt de
positie van Duitsland in het ESM nog sterker dan deze
al is.

Titanic

Brief Minister De Jager aan de
Tweede Kamer dd. 29 november 2011:

De besluitvormingsprocedures binnen het ESM
zijn zo vormgegeven dat lidstaten niet tegen hun wil gebonden kunnen worden aan
belangrijke beslissingen en de democratische controle gewaarborgd is. Na
inwerkingtreding van het ESM verdrag kan het maatschappelijk kapitaal van het
ESM aangepast worden door een besluit van de Raad van gouverneurs. De Raad van
gouverneurs bestaat uit de ministers van Financiën van de ESM-leden. Zoals bij
alle belangrijke besluiten wordt ook het besluit om het kapitaal van het ESM
aan te passen genomen op basis van onderlinge overeenstemming. Dat houdt in dat
een besluit wordt genomen met eenparigheid van stemmen van de gouverneurs die
deelnemen aan de stemming, waarbij een stemonthouding de besluitvorming niet kan
blokkeren. De lidstaten hebben in een dergelijke besluitvormingsprocedure dus
een feitelijk veto. Deze stemprocedure zal gelden voor alle belangrijke
besluiten binnen het ESM, zoals het verstrekken van financiële bijstand, de
vorm die deze bijstand heeft, het leenvolume van het ESM en eventuele
veranderingen in het instrumentarium van het ESM. Bovendien zal ik, zoals ik in
eerdere overleggen en brieven aan de Tweede Kamer heb gemeld, voor belangrijke
beslissingen die genomen worden in het kader van het ESM altijd overleg voeren
met de Tweede Kamer.

Verdragstekst over de raad van gouverneurs:

  • 1. Elk ESM-lid benoemt een gouverneur en een plaatsvervangend
    gouverneur. Deze benoemingen zijn te allen tijde herroepbaar. De
    gouverneur is een lid van de regering van dit ESM-lid en draagt
    verantwoordelijkheid voor financiën. De plaatsvervangend gouverneur is
    volledig bevoegd om namens de gouverneur op te treden wanneer deze niet
    aanwezig is.

  • 3. Het lid van de Europese Commissie belast met economische en
    monetaire zaken en de president van de ECB, alsook de voorzitter van de
    Eurogroep, (indien hij niet de voorzitter van de Raad van gouverneurs of
    een gouverneur is) mogen aan de vergaderingen van de Raad van gouverneurs
    deelnemen als waarnemers.

  • 5. Andere personen, zoals onder meer vertegenwoordigers van
    instellingen of organisaties, zoals het IMF, kunnen door de Raad van
    gouverneurs op ad-hocbasis worden uitgenodigd om vergaderingen bij te
    wonen als waarnemers.

 Verdragstekst over de raad van bewind:

  • 1. Elke gouverneur benoemt één
    bewindvoerder en één plaatsvervangend bewindvoerder en maakt daarbij een
    keuze uit personen die in hoge mate competent zijn in economische en
    financiële zaken.
    Deze benoemingen zijn te allen tijde herroepbaar. De
    plaatsvervangend bewindvoerder is volledig bevoegd om namens de
    bewindvoerder op te treden wanneer deze niet aanwezig is.

  • 2. Het lid van de Europese
    Commissie belast met economische en monetaire zaken en de president van de
    ECB kunnen elk een waarnemer aanwijzen.

  • 3. Vertegenwoordigers van lidstaten van buiten de eurozone die, naast
    het ESM, op ad-hocbasis aan operaties voor financiële bijstand aan een
    lidstaat van de eurozone deelnemen, worden ook als waarnemers uitgenodigd
    op de vergaderingen van de Raad van bewind waarop deze financiële bijstand
    en het monitoren ervan worden besproken.

  • 4. Andere personen, zoals onder meer vertegenwoordigers van
    instellingen of organisaties, kunnen door de Raad van gouverneurs op
    ad-hocbasis worden uitgenodigd om vergaderingen bij te wonen als
    waarnemers.

  • 5. De Raad van bewind neemt
    besluiten bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen, tenzij in dit
    Verdrag anders is vermeld. Besluiten die genomen worden op grond van door
    de Raad van gouverneurs gedelegeerde bevoegdheden worden vastgesteld in
    overeenstemming met de in artikel 5, leden 6 en 7, vastgestelde
    toepasselijke stemmingsregels.

  • 6. Zonder afbreuk te doen aan de in artikel 5 omschreven bevoegdheden
    van de Raad van gouverneurs, draagt
    de Raad van bewind er zorg voor dat het ESM wordt beheerd in
    overeenstemming met dit Verdrag
    en
    met de organisatievoorschriften van het ESM die door de Raad van
    gouverneurs zijn vastgesteld. De Raad van bewind neemt de besluiten
    waarvoor hij krachtens dit Verdrag bevoegd is of die door de Raad van
    gouverneurs aan hem zijn gedelegeerd.

Het Bestuur
wordt gevormd  door drie lagen. De raad
van gouverneurs bestaat uit de Ministers van Financiën van de ESM lidstaten. De
raad van bewind uit financieel-juridisch en economische specialisten en een
directeur die als operationeel manager wordt ingezet. De raad van gouverneurs
wordt op ad-hoc basis geadviseerd door ECB, Europese Commissie en IMF, de raad
van bewind op permanente basis door deze drie instituties. In de praktijk zal
de raad van bewind, geadviseerd door IMF, Europese Commissie en IMF het meest
invloedrijke bestuursorgaan zijn binnen het ESM. Belangrijke besluiten die
worden genomen door de raad van gouverneurs worden vrijwel zeker voorbereid
door de raad van bewind.

In de
verdragstekst wordt gesproken over het delegeren van besluitvorming door de
raad van gouverneurs aan de raad van bewind. Hierbij is geen kader aangegeven
welke besluitvormingsprocessen worden toevertrouwd aan de raad van beheer. In
principe kan alles. Bovendien, de ministers van financiën van de ESM lidstaten
komen en gaan. Dus in de raad van gouverneurs is veel minder sprake van continuïteit
dan in de raad van bewind. En –heel belangrijk- binnen de raad van bewind is
veel meer expertise aanwezig, geholpen door IMF, ECB en Europese Commissie.

Als de raad
van bewind een besluit voordraagt aan de raad van gouverneurs dat in het belang
van de doelstelling van het ESM van essentieel belang wordt geacht, dan is de
raad van gouverneurs niet de partij die in voldoende mate tegengas kan geven.

Esm Banken

Op dit moment is nog niet duidelijk
welke artikelen er aan de verdragstekst zullen worden toegevoegd.  Het durchgriffsrecht dat de Duitsers voor ogen hebben, waardoor het ESM de bevoegdheid krijgt om
begrotingsdiscipline aan de ESM lidstaten op te leggen zal vrijwel zeker worden
toegevoegd.  Waarschijnlijk zal de
doelstelling ook worden uitgebreid met het financiële steun kunnen verlenen aan
Europese banken vanuit het ESM.

En er zal wellicht worden geprobeerd om de mogelijkheid te minimaliseren, dat de besluitvorming door het ESM in de
parlementen van de eurolanden wordt vertraagd.

Christine Lagarde, hoofd IMF,  heeft al een schot voor de boeg gegeven op 25
december 2011:

Europa
stort de wereld in een diepe crisis die ook China, de Verenigde Staten,
Brazilië en Rusland gaat treffen. dat heeft directeur Christine Lagarde van het
Internationaal Monetair Fonds (IMF) zondag gezegd in de Franse krant Journal du
Dimanche.

Lagarde bekritiseert de traagheid waarmee Europa hervormingen doorvoert. ‘Het
Avondland is opnieuw in een recessie beland en dat remt de wereldhandel en
-productie.

Zijn financiële crisis is een vertrouwenscrisis in staatsschulden geworden en
heeft nu ook de weerbaarheid van het financiële systeem aangetast’, stelt ze. de IMF-topvrouw acht de afspraken die zijn
gemaakt op de eurotop van 9 december, onvoldoende gedetailleerd om de onrust op
de financiële markten te bezweren. Tegelijkertijd noemt ze die maatregelen ook
nog eens ‘te gecompliceerd’. Europa moet daarom volgens haar snel met één stem
spreken en een tijdschema opstellen om de schuldenproblematiek op te lossen
.

en Jean-Claude Trichet, ex President ECB en huidig commissaris van de BIS Bank 1)  in het FD op 7 januari 2012:

Trichet

Het is
mijn vaste overtuiging dat het Europa van de toekomst een nieuwe institutionele
structuur zal kennen. Het is de vraag hoe die eruit zal zien. Is het te
stoutmoedig om te veronderstellen dat er op een dag een Europees ministerie van
financiën zal zijn? Ieder toekomstig Europees ministerie van financiën zou belast moeten zijn met
het toezicht op zowel het begrotings- als het concurrentiebeleid, en indien
noodzakelijk de bovengenoemde ‘tweede fase’ ten uitvoer moeten kunnen leggen.

Bovendien zou het de gebruikelijke uitvoerende verantwoordelijkheden moeten
dragen met betrekking tot het toezicht op en de regulering van de Europese
financiële sector. Ten slotte zou het ministerie de eurozone vertegenwoordigen
bij internationale financiële instellingen.

De recente gebeurtenissen hebben het pleidooi voor deze aanpak alleen maar
bekrachtigd.

De Europese leiders bespreken een verandering van het Verdrag van Lissabon om
tot een sterker economisch bestuur op het niveau van de Europese Unie te komen,
en de burgers van de eurozone hebben zelf gevraagd om een beter toezicht op de
financiële sector.

1) ‘Onze kracht is dat we geen (wetgevende) macht hebben’, verklaarde BIS secretaris-generaal Peter Dittus. ‘Onze
bijeenkomsten zijn in het algemeen niet gericht op besluitvorming. Het
gaat primair om het uitwisselen van visies. Deze opinies vinden hun weg
op een subtielere manier, door een proces dat zou kunnen worden
vergeleken met osmose”

En op 17 januari 2012: ‘Standard & Poor’s heeft maandag de
kredietwaardigheid van de Europese Financiele Stabiliteits Faciliteit
(EFSF) het noodfonds van de eurolanden met een stap verlaagd tot het op
een na hoogste niveau. De stap werd verwacht. Vrijdag werden negen
eurolanden, waaronder AAA-landen Frankrijk en Oostenrijk, al teruggezet
door de kredietbeoordelaar…. en ‘en passant’..Op 1 juli moet de
EFSF versneld opgaan in het Europese Stabiliteit Mechanisme van 500
miljard euro, zo hebben de eurolanden al besloten. Het ESM wordt niet op
garanties, maar op eigen vermogen gefinancierd. Een aantal landen moet
het ESM nog ratificeren.
… ‘

Een aantal landen? De parlementen van alle eurolanden moeten het verdrag
nog ratificeren, omdat er na de ondertekening op 11 juli 2011 nog
verder aan de tekst wordt gesleuteld. Dames en Heren politici, u weet
wat het IMF en de ECB van u vragen: ratificeer het verdrag, want u wilt
toch niet de val van de euro op uw geweten hebben? Dus doe niet
moeilijk, hoe de definitieve tekst ook zal zijn!

De petitie tegen ratificering van het
ESM verdrag door de Tweede Kamer
kan nog worden getekend!

 

© Ad Broere