Het ESM, een voldongen feit?

Op 16 mei 2012 wordt het ESM verdrag behandeld in de Tweede Kamer.
De behandeling van een supplement op de begroting voor 2012 vanwege het ESM en
het amendement op artikel 136 uit het EU verdrag zijn hieraan gekoppeld. Op 22
mei 2012 vindt de stemming plaats over deze drie belangrijke onderwerpen.  Minister De Jager  stuurde op 7 mei een
nota naar de Tweede Kamer naar aanleiding van de vragen van de vaste commissie
voor financiën over het ESM verdrag. De Jager schrijft daarin, dat: ‘De leden van verschillende fracties onderschrijven de
noodzaak van de instelling van een permanent stabiliteitsmechanisme in de
eurozone. De leden van de SP-fractie zijn niet op voorhand tegen de oprichting
van een noodfonds, maar maken bezwaar tegen dit specifieke noodfonds.’ De
teerling is geworpen, zo lijkt het. Desalniettemin wil ik door middel van dit
artikel enkele essentiële zaken verhelderen in de hoop dat meer fracties dan de SP bezwaar gaan maken tegen de komst van ‘The Creature from Brussels’.

 

Jekyll Island

De vaste commissie
heeft vragen gesteld aan Minister de Jager over het verdrag en artikel 136. (1)
 Ik las in het uitgebreide antwoord dat ‘verschillende’ partijen, behalve de SP,  voor ratificering van het ESM verdrag zijn en dat
vind ik zeer teleurstellend.

In de brief van De Jager staan tegenstrijdigheden en beweringen
die niet gestoeld zijn op de tekst van het verdrag. Bijvoorbeeld, dat de
parlementen van de eurolanden nog een stem zouden hebben in het volstorten van
het kapitaal tot de hoogte van 700 miljard euro. Uit het supplement op de
begroting blijkt zonneklaar, dat de 40 miljard euro als een verplichting wordt
opgenomen. Uit de verdragstekst blijkt dat deze 40 miljard te allen tijde
oproepbaar is indien de raad van gouverneurs dit nodig acht.

Het feit dat de ministers van financiën zitting hebben in de raad
van gouverneurs betekent niet, dat zij hiermee hun land vertegenwoordigen. Zij
worden geacht te besluiten in overeenstemming met de doelstelling van het ESM
en dat gaat over de nationale belangen van Nederland heen. De Jager waarschuwt
al met betrekking tot de behandelprocedure in de TK, dat de effectieve
besluitvorming binnen het ESM niet gefrustreerd moet worden door de parlementen
van de eurolanden. De ministers van financiën (en dat zal niet De Jager zijn,
omdat hij al in zijn volgende baan zit) komen in een enorme spagaat terecht. Zij
worden onder druk gezet door IMF, ECB en Europese commissie om besluiten te
nemen gericht op de ‘stabiliteit van de eurozone’, die tegen het nationale
belang in kunnen gaan. Logisch dat er een noodprocedure is ingebouwd om met 85%
van de stemmen besluiten te kunnen nemen en zo de dwarsliggers aan de zijlijn
te zetten. Ook tellen onthoudingen niet mee, dus als onze toekomstige minister
van financiën problemen verwacht in de TK dan kan hij zich onthouden van
stemming. Ook is voor besluiten met onderlinge overeenstemming een quorum van
67% van de stemmen voldoende… Kortom, mogelijkheden genoeg om geen kleur te
hoeven bekennen.

Het meest opmerkelijk vind ik echter de onwetendheid met betrekking tot hoe
leverage (2)  door banken wordt gebruikt.
Want het ESM wordt gewoon een bankinstelling zonder daarvoor een vergunning
nodig te hebben. Op basis van het risicodragend vermogen, bijeengesprokkeld van
de deelnemende landen, kan er 5,7 x (85/15) het risicodragend vermogen aan
vreemd vermogen worden aangetrokken. Dit geld kan worden besteed om de
financiële instellingen in de eurozone te ‘herkapitaliseren’. Deze activiteiten
worden toevertrouwd aan de raad van bewind van het ESM.

In december 2011 is de ECB een 3-jaars swap aangegaan met de FED
van 630 miljard dollar om hiermee de banken in de eurozone van funding te
voorzien. Deze swap was hoogst noodzakelijk, omdat Amerikaanse banken niet
langer bereid waren om hun Europese collega’s geld te lenen om dekking te geven
voor de vorderingen van die Europese banken op Amerikaanse bedrijven en
huishoudens. In 2008 barstte de boel omdat banken elkaar niet langer
vertrouwden en de onderlinge kredietverlening staakten. Zoals bekend, waren het
toen de landen die de zwakke broeders onder de financiële instellingen moesten
redden door leningen uit de overheidskas.

Nu gaat de bailout anders, namelijk via het ESM. Dit instituut
verstrekt aan Europese banken de leningen en kredieten, die de collega banken
weigeren te verstrekken. En als er dan verliezen moeten worden genomen, dan
gaan die ten laste van het risicodragend vermogen en kan het ESM aanvulling
eisen van de deelnemende landen, zo vaak als nodig wordt geacht. Het ESM wordt
daarom een mooi instrument om de financiële markten overeind te houden en dit
ten koste van de Europese belastingbetaler. Het lijkt erop alsof iedereen zich
blind staart op het kapitaal dat gestort moet gaan worden en beschouwt het als
een geruststelling dat verhoging van het maatschappelijk kapitaal moet worden
goedgekeurd door de parlementen van de eurolanden (wat overigens niet waar is,
want de raad van gouverneurs kan besluiten dat verhoging van het
maatschappelijk kapitaal noodzakelijk is en aan de eurolanden overlaten hoe ze
het extra bedrag gaan financieren). De raad van bewind kan  al op basis
van de 80 miljard, die aan risicodragend vermogen wordt gestort bij de
oprichting, 450 miljard inlenen. Als het hele maatschappelijke kapitaal wordt
volgestort en Nederland zich dus in vele bochten moet wringen om de volledige
40 miljard euro op te hoesten, dan kan het ESM 4.000 miljard vreemd vermogen
aantrekken. En dat is een mooi bedrag om de stabiliteit van de inkomsten van de
grote spelers op de financiële markten, pardon de eurozone, te garanderen.

© Ad Broere

Voetnoten:

(1)

Aan artikel 136 wordt toegevoegd:

de lidstaten die de euro als munt hebben, kunnen een stabiliteitsmechanisme
instellen dat, indien zulks onontbeerlijk is, moet worden geactiveerd teneinde
de stabiliteit van de eurozone in haar geheel te waarborgen en luidens welk de
verlening van financiële steun, indien vereist, uit hoofde van het mechanisme
aan stringente voorwaarden gebonden zal zijn.

Bovenstaande toevoeging is het gevolg van een besluit van de Europese Raad
van 25 maart 2011.

Wat hierbij opvalt is, dat in deze tekst wordt gesproken over  het
activeren van het mechanisme als zulks onontbeerlijk is, hetgeen mijns inziens
per definitie tijdelijkheid betekent en ook de-activering inhoudt, wanneer het
mechanisme niet meer nodig is.  In het ESM verdrag is echter geen
mogelijkheid opgenomen om het mechanisme te evalueren door de deelnemers en
evenmin de mogelijkheid om te besluiten het op te heffen of te de-activeren
indien de onontbeerlijkheid door de deelnemende eurolanden niet langer aanwezig
wordt geacht.

Verder vind ik het opmerkelijk, dat in de toevoeging aan artikel 136 wordt
gesproken over de stabiliteit van de eurozone en niet over de financiële
stabiliteit. Als het om de stabiliteit van de eurozone zou gaan, dan zijn in
principe ook maatregelen mogelijk die buiten het financiële kader liggen.

(2)

ESM verdrag artikel 8.2  Het maatschappelijk kapitaal is
verdeeld in volgestorte aandelen en niet-volgestorte aandelen. De
oorspronkelijke totale geaggregeerde nominale waarde van de volgestorte
aandelen bedraagt

80 000 miljoen EUR.

De aandelen in het maatschappelijk kapitaal waarop aanvankelijk
wordt ingeschreven, worden uitgegeven a pari. De andere aandelen worden
eveneens a pari uitgegeven, tenzij de Raad van gouverneurs onder bijzondere
omstandigheden besluit deze onder andere voorwaarden uit te geven.

ESM verdrag artikel 9.1. De Raad van gouverneurs kan te allen tijde
niet-volgestort maatschappelijk kapitaal opvragen en een passende termijn
vaststellen voor de betaling ervan door de ESM-leden.

Voor deze opvraging is onderlinge overeenstemming nodig.

ESM verdrag artikel 10.1 De Raad van gouverneurs evalueert op gezette tijden en
ten minste om de vijf jaar het maximale leningvolume en de toereikendheid van
het maatschappelijk kapitaal van het ESM. Hij kan besluiten het maatschappelijk
kapitaal te wijzigen en artikel 8 en bijlage II dienovereenkomstig aan te
passen. Dit besluit treedt in werking nadat de ESM-leden de depositaris in
kennis hebben gesteld van de voltooiing van hun toepasselijke nationale
procedures. De nieuwe aandelen worden aan de ESM-leden toegewezen volgens de in
artikel 11 en bijlage I bepaalde bijdragesleutel.Plaats online!

artikel 10.1 gaat over de verhoging van het maatschappelijke kapitaal. Het maatschappelijk kapitaal bedraagt bij de start van het ESM 700 miljard, dat is verdeeld in niet-volgestorte en volgestorte aandelen. De waarde van de
volgestorte aandelen is 80 miljard, waaraan Ned. 4,56 miljard moet bijdragen.
De niet-volgestorte aandelen kunnen te allen tijde worden opgevraagd door het
ESM. Aan het overheidsbudget wordt, als het op 22 mei wordt goedgekeurd door het Nederlandse
parlement, een verplichting toegevoegd van 40 miljard euro. Dus, als dit
supplement op het budget op 22 mei wordt gefiatteerd, dan hoeft de minister van
financiën zich niet meer te verantwoorden tegenover het parlement voor het opvragen
van niet volgestort kapitaal, omdat de verplichting al is goedgekeurd door het
parlement
.

Bovendien, op basis van de 80 miljard volgestort kapitaal kan de raad van
bewind 450 miljard euro inlenen en uitlenen. Worden hierop verliezen geleden,
dan kan de raad van bewind niet-volgestort kapitaal opvragen om het niveau van
80 miljard te herstellen. Als er forse verliezen worden geleden op de
vorderingen van het ESM, dan kan de raad van bewind op korte termijn het hele niet-volgestorte
kapitaal opvragen. Dit proces gaat buiten de raad van gouverneurs om.  En
de raad van bewind is juridisch immuun…

ESM verdrag artikel 9.2  De Raad van bewind kan bij besluit met gewone
meerderheid van stemmen niet-volgestort maatschappelijk kapitaal opvragen om
het niveau van het volgestort kapitaal te herstellen wanneer het bedrag van
het volgestort kapitaal als gevolg van de absorptie van verliezen is gedaald
tot onder het in artikel 8, lid 2, vastgelegde niveau
, dat door de Raad van
gouverneurs kan worden gewijzigd volgens de procedure van artikel 10, en een
passende termijn vaststellen voor de betaling ervan door de ESM-leden.

En dit nog eens goed overdenkend, kom ik tot de conclusie dat artikel 9.2
onjuist is, omdat het in artikel 8.2 genoemde niveau van volgestorte aandelen
80 miljard is en de procedure, beschreven in artikel 10 gaat over de wijziging
van het maatschappelijk kapitaal. Voor de wijziging van 80 miljard naar 700
miljard is de procedure van artikel 10 niet nodig.

Toegevoegd op 16 mei 2012:

Een meerderheid in de Tweede Kamer ziet geen
aanleiding om de behandeling van een aantal belangrijke financieel
getinte wetsvoorstellen op te schorten, omdat het kabinet demissionair
is. Dat blijkt uit een rondgang van deze krant langs financiële
fractiespecialisten.

Ofschoon de Kamer dinsdag besloot om pas volgende week te beslissen wat
controversiële wetgeving is en wat niet, zullen de stemmingen over een
permanent Europees noodfonds gewoon doorgaan. Wanneer een kabinet is
gevallen, moet de Tweede Kamer zelf bepalen welke wetsvoorstellen nog
wel kunnen worden behandeld.

Bron: FD