Fractioneel bankieren en geldschepping door schuld is een verwarrend gegeven. Op basis van een vraag geef ik met behulp van een spreadsheet uitleg over hoe banken aan hun rente-inkomsten komen.

Vraag van dhr. O.:

De banken in NL hebben een dekking van ongeveer 3%. Dit houdt in dat met €9.000,- eigen geld ze 300.000 mogen uitlenen. De 291.000 wordt op dat moment gecreëerd uit het niets.

Stel ik neem een hypotheek van 300.000 tegen 5% rente; looptijd 30 jaar. Dan betaal ik aan rente lasten 15.000 per jaar. De bank heeft dus al na 7,2 maanden ze eigen geld terug verdiend. De rest is bruto winst. Op zich natuurlijk een mooi verdien mode

De rente wordt echter niet gecreëerd. In 30 jaar verwacht de bank dat ik 450.000 aan rente betaal + dan nog de 300.000 aan hypotheek. Doordat de rente niet gecreëerd wordt heerst er schaarste op de financiële markt en zuigt de bank elke maand weer een beetje welvaart uit de echte economie en trekt het naar zichzelf.

voordat ik de vraag beantwoord een berekening:

In het voorbeeld van O. over de aflosvrije hypotheek van € 300.000 en een rente van 5%, met een looptijd van 30 jaar, wordt er door de bank over de hele looptijd  € 450.000 rente in rekening gebracht. Hiervan gaat 40% naar de spaarders, als zij 2% rente op hun spaarrekening ontvangen, dus over dertig jaar een bedrag van € 180.000. De 180.000 wordt belast met een vermogensrendementsheffing van 1,2% dus een bedrag van 108.000 gaat naar 's lands schatkist. De bank betaalt uit de netto-inkomsten bedrijfskosten en belasting (vpb). Een realistische schatting van de bedrijfskosten is 70% van de netto-renteopbrengsten, dus er blijft € 81.000 voor 'de bank' over, waarvan nog 20% of € 16.200 vennootschapsbelasting af gaat en er € 64.800 nettowinst resteert. Vraag: wie trekt er dus uiteindelijk aan het langste eind?

 

Fd 20110405 01008009 

Antwoord:

Hierbij mail ik je het spreadsheet dat ik heb uitgewerkt om de vraag van O. te beantwoorden. Het komt er dus op neer dat het deposito van 100.000 euro leidt tot een geldschepping van 1.150.000 euro als de liquiditeitseis van DNB 8% zou zijn. (de liquiditeitseis is gebaseerd op ingewikkelde berekeningen, die Tier Ratio's en BIS ratio worden genoemd en waarop ik bij de beantwoording van deze vraag niet dieper inga) Op die 1.150.000 euro wordt in mijn voorbeeld op basis van 2% rentekosten en 5% renteopbrengst netto 34.500 verdiend door de bank en omdat de 100.000 euro die in reserve wordt gehouden op deposito wordt gezet bij DNB en in mijn voorbeeld even veel oplevert dan dat het kost, is de totale opbrengst 36.500 euro. Het is dus niet juist om te stellen dat de banken door rente hun eigen geld terugverdienen zoals O. schrijft. Bovendien moeten banken hun bedrijfskosten dekken uit de opbrengsten, waarvan de netto rente (rentebaten-rentelasten) een belangrijk onderdeel uitmaakt. Wel is het dus juist dat banken geld-door-schuld scheppen en dat dit bedrag hoger wordt naarmate de liquiditeitseis lager is. Ook is het waar dat het geld-met-geld verdienen een parasitair gegeven is, waardoor de echte economie meer toegevoegde waarde moet voortbrengen om de schuldeisers en aandeelhouders te bevredigen dan het geval zou zijn bij een economie waarin geld als ruilmiddel zou fungeren en op een surplus geen vergoeding meer zou worden gegeven.


De grootste achilleshiel van banken zit in de manier waarop ze zijn gefinancierd. Van de 580 miljard euro aan leningen en kredieten die de ING eind 2011 had uitstaan, was slechts 72 miljard euro binnen een maand opeisbaar. Daar stond een bedrag van 479 miljard aan spaargeld en deposito's tegenover waarvan 397 miljard euro binnen een maand opvraagbaar was. Dit vooral maakt banken kwetsbaar en verklaart ook waarom men zo bevreesd is voor een bankrun. Ook hebben banken weliswaar voorzieningen voor oninbare leningen en kredieten, maar het is zeer de vraag of deze wel voldoende zijn in deze tijd. Bovendien zijn banken ook sterk op elkaar aangewezen door de carrousel waarin ze met elkaar zitten. Ik beschrijf dit in Geld komt uit het niets.
Niet dat ik medelijden heb met banken en bankiers, maar de werkelijkheid is wel gecompliceerder dan het beeld van achterover leunende graaiers. Banken zouden beter af zijn met een functie van distributeur van geld, met een geldscheppingsproces dat in publieke handen is en een beloning die is gebaseerd op de toegevoegde waarde die ze leveren in plaats van gekoppeld aan de hoeveelheid geld die ze uitlenen.


Rente Banken

Vraag: In je voorbeeld ga je uit van een liquiditeitseis van 8% dat is toch de officiële eis? Maar in de praktijk blijkt er toch maar 2-3% liquiditeit te zijn als je alle offbalance transacties erbij optelt?
De bank creert het geld toch zelf? Mits ze aan de liquiditeitseis voldoen? Moeten ze daar dan nog steeds 2% rente over betalen? Of zijn dit de algemene kosten?
Als de Fed geld schept en uitleent dan is de rente die ze berekenen toch bruto winst? Of zit dat ook ingewikkelder in elkaar?

Antwoord: Die 2-3% waar jij over schrijft heeft betrekking op de solvabiliteit van banken (verhouding eigen:totaal vermogen). De liquiditeit wordt op een heel speciale manier gemeten dmv Tier ratio's waarbij de risicovolle assets een groter gewicht krijgen dan de risicoarme. Tegenover het bij elkaar opgetelde geheel van de rsicogewogen assets moet een hoeveelheid liquiditeit staan in de vorm van kasreserves, vorderingen op de centrale bank en direct in geld converteerbare assets. In mijn rekenvoorbeeld ben ik uitgegaan van 8% liquiditeitseis, maar de werkelijkheid is gecompliceerder. Het gaat mij er echter om het principe duidelijk te maken en dat is dat de oorspronkelijk ingelegde 100.000 leidt tot een digitale geldschepping van 1.150.000. Dit bedrag is over een aantal banken gespreid, voor de eenvoud ben ik uitgegaan van een 1-banksysteem. In mijn voorbeeld is de uiteindelijke situatie, dat de bank 100.000 kasreserve heeft, 1.150.000 aan leningen heeft uitstaan en een verplichting heeft aan spaarders, depositohouders en klanten met een rekening couranttegoed van totaal 1.250.000. Op de 100.000 kasreserve wordt 2% vergoeding ontvangen, de 1.150.000 uitgeleend geld levert 5% op en het ingeleende geld van totaal 1.250.000 kost de bank 2%. Op de verlies- en winstrekening van de bank zie je renteopbrengsten en rentelasten verantwoord, in dit geval 59.500 renteopbrengsten en 25.000 rentelasten. De marge voor de bank is 34.500. Hieruit betaalt de bank zijn bedrijfskosten en de vennootschapsbelasting. De bank schept dus wel digitaal geld, maar doet dat op basis van het door mij beschreven 'recyclingsproces'. Er staat dus wel spaargeld tegenover maar dat zijn dezelfde euro's die een aantal keren van eigenaar verwisselen. 

Bij de centrale bank ligt de situatie anders. Centrale Banken scheppen chartaal geld (munten en bankbiljetten) en kunnen ook digitaal geld scheppen. Dat doen ze door middel van iets wat lijkt op een boekhoudkundige truc. Bijvoorbeeld, er wordt een miljoen euro aan bankbiljetten gecreëerd door de centrale bank. Op de balans staat dan links het bedrag aan biljetten en rechts hetzelfde bedrag als schuld aan de overheid. Zo komt de 'rentemeevaller' van Dijsselbloem tot stand, de staat ontvangt rente over de lening. Het verschil met andere leningen is, dat de staat geen zeggenschap heeft in het ontstaan van die lening, daarover beslist het bestuur van de centrale bank. Als de staat geld nodig heeft dan mogen ze niet aan De Nederlandse Bank opdracht geven om hen een renteloze lening van zeg een paar miljard te verstrekken, maar dan moet de staat een lening uitschrijven waarop beleggers, banken, verzekeraars, pensioenfondsen en particulieren kunnen inschrijven. Je zou kunnen stellen dat centrale banken het vliegwiel in beweging brengen door een deposito bij de commerciële banken te plaatsen, die dit geld op hun beurt vermenigvuldigen door geld-door-schuldschepping. De Fed en de Engelse Bank gaan verder dan dat door staatsleningen op te kopen en op die manier geld in de markt te brengen, dus eigenlijk een wisseltruc. Ook de ECB volgt in dit spoor hoewel vooral Duitsland hier mordicus tegen is, want het opent de deur voor hyperinflatie waarmee Duitsland slechte ervaringen heeft opgedaan.

26 juli 2013 Noem het voortschrijdend inzicht. Ik vind het zelf correct om je visie bij te sturen als iemand, in dit geval Positive Money UK, mij andere inzichten verschaft. Het rekenmodel hier boven verandert er niet door, wel het beginpunt en dat is de 100.000 deposito die door een spaarder of door de centrale bank bij de commerciële bank in kwestie wordt gezet. Banken hoeven niet te wachten op deposito's, hoe het werkt wordt in dit filmpje (Nederlands ondertiteld) duidelijk uitgelegd:


Ad Broere
webdesign by vincken.eu