Er wordt momenteel veel geschreven over een cashloze samenleving, waarmee wordt bedoeld dat het contante geld geheel zal verdwijnen. Dit zou de controle over ons doen en laten compleet maken. Contant geld is anoniem en het is ons laatste stukje vrijheid met betrekking tot geld. Maar is die cashloze samenleving niet al een feit? Hebben we doordat er nog contant geld is niet de illusie dat er nog vrijheid is? Hoe diepgaand is de controle over ons financiële doen en laten nu al?


Contant geld en digitaal geld

Als er over contanten wordt gesproken dan gaat het over papier en muntgeld. Dit geld wordt uitgegeven door de Europese Centrale Bank (ECB), waarvan De Nederlandse Bank (DNB) een onderdeel is. Contant geld of chartaal geld is wettig betaalmiddel. Met andere woorden chartaal geld is gekaderd in de wet. Chartaal geld ontstaat niet door schuld maar wordt in omloop gebracht via de commerciële banken. Je kunt chartaal geld in bezit krijgen door het op te nemen ‘ bij de bank’, meestal via een pinautomaat. Daarvoor moet je wel een tegoed hebben bij de bank.

Bank 81581e


Het ‘geld’ dat je op je bankrekening hebt staan is giraal of digitaal geld. Digitaal geld wordt door banken uit het niets gecreëerd als een persoon of een onderneming een schuld aangaat bij de bank. Als u bijvoorbeeld een hypotheekschuld aangaat bij de bank, dan is uw handtekening onder het leningcontract de basis waarop de bank nieuw digitaal geld schept. Elke euro nieuw digitaal geld staat dus gelijk aan een euro schuld. Als de schuld wordt afgelost dan verdwijnt het digitale geld weer. Dit veroorzaakt een onoplosbare paradox, want hoe meer schuld hoe meer digitaal geld er is en andersom hoe minder schuld, hoe minder digitaal geld.


De ECB kan overigens ook digitaal geld creëren. In principe is het zelfs mogelijk dat de ECB direct op de bankrekening van alle burgers een digitaal tegoed stort, schuldvrij. Dit zou een veel positiever effect op de economie hebben dan het geldverslindende overeind houden van banken. 1)


Omvang van de digitale geldhoeveelheid

De omvang van het digitale geld is vanaf de opkomst van de computer enorm toegenomen. In 1985 was er in Nederland digitaal geld ter waarde van 125 miljard euro en in 2014 is dat toegenomen tot 708 miljard euro, dus 5,5 keer zoveel. Digitaal 'geld' is geen geld, want het is geen wettig betaalmiddel. Als je een tegoed hebt op je bankrekening, dan heb je een claim van hetzelfde bedrag op chartaal geld. Dus, je kunt je digitale geldtegoed omwisselen in chartaal geld. Banken kunnen dit niet weigeren, want dan zouden ze zichzelf schuldig maken aan onwettige praktijken.


De kans op een bankrun

Dit zou kunnen betekenen dat banken zich niet zouden kunnen en mogen wapenen tegen een bankrun. Er is sprake van een bankrun als mensen massaal hun banktegoed omzetten in contanten. De calamiteiten op Cyprus hebben bewezen dat banken zich op zo’n bankrun hebben voorbereid. De Cyprioten konden van de ene op de andere dag niet meer pinnen en alle banktegoeden werden bevroren. Het was een blauwdruk, zo versprak Dijsselbloem zich. Later werd deze uitspraak door hem herroepen. Wij weten wel beter. Een bankrun zal te allen tijde en overal, desnoods met geweld worden tegengehouden. Vanzelfsprekend weet men heel goed wanneer het moment daar is dat de geldautomaten worden gesloten.

Paypal Logo

Pinnen Ja Graag

Het bevorderen van digitaal betalingsverkeer


Doet contant geld er nog wel toe?

De hoeveelheid chartaal geld had in Nederland in 1985 een waarde van 13 miljard euro en in 2014 was het 53 miljard euro. Ook de chartale geldhoeveelheid is dus in Nederland relatief sterk toegenomen. Als je het echter vergelijkt met de optelsom van chartaal en digitaal geld – in het jargon M2 genoemd- dan is de hoeveelheid chartaal geld teruggelopen van 10% van het totaal van chartaal plus digitaal geld naar 7,5% van het totaal. Dat dit teruggelopen is, heeft niet zozeer te maken met het beperken van contant geld, maar met de opkomst van het giraal betalingsverkeer. Banken hebben er vanzelfsprekend alles aan gedaan om het giraal betalingsverkeer te bevorderen door pinnen, mobiel betalen, electronic banking etc. In 2013 was het aantal pin transacties (betalingen bij de supermarkt etc.) 2,7 miljard. Het gemiddelde bedrag dat met de pin werd afgerekend was 40 euro. Het aantal contante betalingen was met 3,8 miljard transacties weliswaar groter, maar het bedrag per contante betaling veel lager: 13,50 euro. Vanuit het bankbelang werd digitaal betalen vooral bevorderd omdat contant geld banken meer kost en omdat het riskanter is. 92,5% van het geld is dus digitaal geld en dat percentage was in 2009 met 94% zelfs nog hoger. Tussen 2009 en 2014 is het aandeel van chartaal geld dus juist gegroeid van 6% naar 7,5%. Vooral omdat mensen door de crisis kennelijk meer behoefte hadden aan contant geld.

Contant geld eruit?

Is het waar dat het contant geld er bewust uit wordt gewerkt? Als je kijkt naar het al decennia lang relatief lage aandeel van contant geld in het totaal van chartaal plus digitaal geld, dan zou je geneigd zijn om die gedachte wat te relativeren. Want wat wordt ermee bereikt? Als het om controle gaat dan is dat al voor meer dan 90% gerealiseerd. De nog ontbrekende 10% is door middel van de verplichting aan banken om grote contante opnames en stortingen te melden ook voor het belangrijkste deel onder controle gebracht. De rest is peanuts. Het lijkt mij daarom onwaarschijnlijk dat het contant geld wordt afgeschaft vanwege controle. Politici kunnen het bovendien niet aan hun kiezers verkopen dat je op de markt niet meer met contanten kunt betalen en dat jouw kinderen op de vrijmarkt alleen nog digitale betalingen mogen ontvangen. Wij hebben onszelf al lang schaakmat gezet door digitaal geld als HET betalingsmiddel te accepteren en door niet op grote schaal ons tegoed bij de bank in contanten op te nemen.


Wat de technocraten willen

Er is een andere reden waarom er toch moet worden gevreesd voor het afschaffen van dat laatste stukje schijnvrijheid dat wij hebben. Het plan om dat te doen komt uit de koker van technocratische economen zoals Willem (‘Mees’) Buiter, hoofdeconoom bij de Citibank. 2)
Buiter zegt: “Om de verslechterende economische omstandigheden het hoofd te bieden en de economie te stimuleren hebben de centrale banken, zoals de Federal Reserve (VS) en de ECB (EU) stapsgewijs de rente verlaagd. Dit is echter op een punt uitgekomen, waarop dit middel niet meer werkte tegen de kwaal omdat er een weerstand is tegen verlaging van de rente beneden het nul-niveau. De grootste weerstand vormt contant geld.” Hij en een flink aantal andere - modelmatig denkende - collega’s denken dat als de rente op banktegoeden lager wordt dan -1%, er sprake zal zijn van een enorme run op chartaal geld. Immers, het is beter om je geld contant in de kluis te hebben dan dat het op je bankrekening staat en dat het je twee, drie of meer procenten kost. Reken maar uit hoeveel je dat per jaar kost als het saldo op je bankrekening een miljoen euro of meer is. De technocraten denken dus, dat ze kunnen afdwingen dat particulieren, instellingen en bedrijven met veel geld op de bankrekening om dat te besteden aan bijvoorbeeld investeringen of het uit te lenen aan bedrijven die willen investeren en geld tekort komen of aan het doen van consumptieve uitgaven (Rutte: koop een auto, koop een huis…).

Draadjes Van Rutte


De gedachtegang van Buiter en zijn collega’s is voor normale mensen wezensvreemd. De technocraten zien de economie nog steeds als een grote machine die je harder of minder hard kunt laten draaien door op de juiste knoppen te drukken. Met de factor ‘mens’ wordt in dit modelmatige denken geen rekening gehouden. Dat is veel te lastig. Mensen zijn te onvoorspelbaar. Toch, zelfs als de plannen van deze ‘gekkies’ worden uitgevoerd dan verwacht ik nog niet dat het contant geld geheel wordt afgeschaft. Gewoon omdat het niet nodig is. Ik denk dat in elk geval de 5, 10 en 20 euro en misschien de 50 euro biljetten in omloop blijven. De 500, 200, 100 en wellicht ook de 50 euro bankbiljetten worden waarschijnlijk uit de circulatie gehaald. Een aanwijzing hiervoor is, dat de vijf en tien eurobankbiljetten zijn vernieuwd, de twintig euro biljetten volgen in november 2015. Naar verluid zijn deze biljetten van elektronische 'gadgets' voorzien.3)

Wat kunnen we doen?

Digitaal of elektronisch 'geld' is niet meer dan een claim op wettig betaalmiddel. Cashgeld of chartaal geld is wettig betaalmiddel. Althans, zo staat het nu nog omschreven in de wet. Het zou kunnen, dat een wetswijziging in voorbereiding is om digitaal geld te 'promoveren' tot wettig betaalmiddel. Daarmee zou dan het probleem voor de banken zijn opgelost. Banken kunnen na zo'n wetswijziging bepalen hoeveel cashgeld wij nog 'mogen' hebben. De omgekeerde wereld dus. Nu is het nog zo, dat WIJ mogen bepalen hoeveel we van ons tegoed omzetten in cashgeld. Als we niet heel snel dit recht opeisen dan hebben we een belangrijk stuk van onze privacy definitief ingeleverd.  We kunnen veiligstellen dat digitaal 'geld' slechts een claim is op wettig betaalmiddel en dat er geen belemmeringen mogen worden opgeworpen voor het uitoefenen van deze claim, of anders gezegd dat we te allen tijde ons banktegoed kunnen omwisselen in cashgeld. Daarvoor moeten we aangifte doen tegen de partijen die belemmeringen opwerpen, zoals het instellen van een maximumbedrag van je tegoed in cashgeld of die jou dwingen om digitaal geld te betalen als je dat cash wilt doen. Ik doe hierbij een beroep op juristen om te helpen bij het opstellen van een doeltreffende tekst. 

 

© Ad Broere

1) Better ways to boost eurozone economy and employment

2) The Death of Cash

3) Bankbiljetten voorzien van RFID-chips

Ad Broere
webdesign by vincken.eu