Op 26 september 2018 vond voor Café Weltschmerz een gesprek plaats tussen George Van Houts en Ad Broere naar aanleiding van de publicatie van ´Geld in de bijrol´. In het gesprek ging het over vragen zoals: 'Wat is geld?', 'Hoe zit het met onze perceptie van geld en waarde?', 'Wat is het gevolg van deze perceptie?', 'Hoe ontkomen we aan de dwang van het huidige geldstelsel?' en 'Hoe een primaire levensbehoefte zoals wonen beheerst wordt door hebzucht naar meer geld'. Ook vraagt George naar het eilandvoorbeeld dat door mij in het boek wordt uitgewerkt. Ik voeg een fragment uit 'Geld in de bijrol' toe, waarin de essentie door mij wordt weergegeven.

Het gesprek:

 

 Het fragment:

Geen geld met geld verdienen


'Door het onbewoond eiland voorbeeld werd duidelijk dat banken te veel verdienen voor de prestatie die ze leveren. De verhoudingen binnen een economie worden erdoor scheefgetrokken, want wat banken meer verdienen dan in overeenstemming zou zijn met de door hen geleverde prestatie, gaat ten koste van mensen (hypotheken) en bedrijven (kredieten).
Een gelijkwaardige verdeling van de opbrengst van alles wat er in de economie wordt geproduceerd zou er zeer mee zijn gediend als geld met geld verdienen wordt afgeschaft. De inkomens- en vermogensverdeling zou er een stuk evenwichtiger door worden. Om dit te onderbouwen werk ik het voorbeeld van het onbewoonde eiland verder uit.


De eilandbewoners horen het voorstel van de bankier aan, bespreken het met elkaar en besluiten om niet op zijn voorstel in te gaan. Ze zien het niet zitten om geld van de bankier te lenen en om daarover ook nog rente te moeten betalen. Een van hen heeft over de ideeën van Silvio Gesell (zie begrippenlijst) gelezen. Dit bracht hem tot het volgende voorstel. Elk lid van de gemeenschap brengt zijn arbeid, vakkennis en inzet in. De maker van bouwmaterialen levert die aan de huttenbouwer en de huttenbouwer stelt voor elke eilandbewoner inclusief zichzelf een hut beschikbaar. De maker van vistuig levert dit aan de visser. De gevangen vissen worden verdeeld onder de eilandbewoners. Degene die zich met de ‘landbouw’ bezighoudt levert de kokosnoten en de vruchten die hij verzamelt aan de gemeenschap en hij ontwikkelt een methode om graan en groente te verbouwen. Zo wordt er een economie opgebouwd, zonder dat er geld nodig is. Vooral ook omdat alles wordt geproduceerd met het belang van de gemeenschap als geheel voor ogen, dat het individuele belang overstijgt.


De eilandbewoners vinden dit voorstel in elk geval beter dan dat van de bankier. Er zijn er echter twee die zich zorgen maken over het ‘de kantjes ervan aflopen’ van sommige mede-eilandbewoners, waardoor zij hard moeten werken en de niet zo hard werkenden daarvan profiteren. Ze stellen daarom voor dat voor ieder gewerkt uur een munt wordt verdiend ter waarde van één arbeidsuur. Met die munten kan vervolgens alles worden gekocht, waarbij de prijs uitsluitend wordt bepaald door het aantal gewerkte uren. Voor het vangen van vier vissen is bijvoorbeeld twee uur nodig, dus voor één munt koop je twee vissen. Het is ook niet nodig dat iedereen steeds hetzelfde doet, betogen de twee. Als de visser tijd over heeft omdat hij genoeg vis heeft gevangen, kan hij de huttenbouwer helpen. Vanzelfsprekend ook weer voor één munt per uur.

Een eilandbewoner – de bankier – maakt ook hier bezwaar tegen. Hij vindt één munt voor één uur niet redelijk, want het ene uur is het andere niet. Voor het maken van bouwmaterialen is bijvoorbeeld meer kennis en kunde vereist dan voor het plukken van kokosnoten. Ook maakt hij zich zorgen over het aantal munten dat in omloop komt, doordat voor elk uur een munt wordt gegeven. Hij vraagt zich af hoeveel munten er in omloop moeten zijn om de eilandeconomie goed te laten draaien. Immers, hoe meer munten er in omloop zijn, hoe hoger de inflatie (zie begrippenlijst) en hoe minder de munten daardoor waard worden. Je kunt toch nooit meer produceren dan wat de elf eilandbewoners aankunnen?


De kenners van het gedachtegoed van Silvio Gesell hebben daar echter een oplossing voor. Alles wat er is – bomen, hout, vruchten, vissen, noem maar op – slijt, verrot, sterft en verliest daardoor zijn waarde. Waarom zouden de munten dan wel steeds dezelfde waarde moeten hebben? We kunnen toch ook na verloop van tijd de munten ‘waardeloos’ verklaren en nieuwe munten in omloop brengen? Dit voorstel krijgt algemene instemming. Er wordt verder besloten om geen verschil te maken tussen de uren van de verschillende ambachtslieden. Een uur is een uur en het belang van de gemeenschap wordt vooropgesteld. Niemand moet gebrek lijden en iedereen die zijn bijdrage aan het welzijn van alle eilandbewoners levert deelt daarin in gelijke mate. Als er iemand ziek wordt, moeten de anderen harder werken. Verder besteedt elke eilandbewoner minimaal een maandelijks af te spreken aantal uren aan de bouw van een zeewaardige boot. Want hoe goed het ook is georganiseerd, wegkomen van het eiland, terug naar de bewoonde wereld, is het hoogste doel.


Uit het bovenstaande eilandvoorbeeld blijkt dat heel veel afhangt van het inzicht dat bij de eilandbewoners leeft en van de bereidheid om naar elkaar te luisteren om vervolgens de voor de gemeenschap beste mogelijke keuzes te maken. Een eiland met elf mensen is overzichtelijk in verhouding tot de zeventien miljoen inwoners van Nederland, om maar te zwijgen over de vijfhonderd miljoen Europeanen en de instroom in Europa van mensen uit andere delen van de wereld. Onze wereld is zo gecompliceerd geworden dat we de greep erop schijnbaar zijn verloren. Het lijkt daardoor alsof veranderingen, zoals bijvoorbeeld het afschaffen van geld met geld verdienen, geen verbetering teweeg kunnen brengen. Toch is dit niet waar, want wat in het kleine werkt, doet dat ook in het grote. Het is echter wel van belang dat we van grote gecompliceerde structuren teruggaan naar eenvoud. De basis van de nieuwe economie is de menselijke maat en die kan alleen bestaan in kleinschaligheid, zoals in het eilandvoorbeeld. Kleinschaligheid en de bereidheid om samen te werken, waardoor er zich een levende ketting van sterke schakels gaat vormen, die tot over de hele wereld kan gaan reiken.'

 

Ad Broere

 

 

Ad Broere
webdesign by vincken.eu