interview met Ad Broere

Onderstaand interview is opgenomen in het Speakers Academy magazine van mei 2011.

Het kapitalisme is gebaseerd op de
merkwaardige gedachte dat zelfzuchtige mensen met egoïstische motieven op de
een of andere onnaspeurbare manier het welzijn van allen dienen’.

John Maynard Keynes, econoom (1883 – 1946)

 

Volgens
sommige economen, geven de omvang en de persistentie van de financiële en
economische crisis waaraan de wereld nog steeds is blootgesteld aan, dat de houdbaarheidsdatum
van het mondiale monetaire systeem is verstreken. Volgens hen is het
noodzakelijk om nu anticiperend te handelen. Ad Broere, econoom, voormalig
bankier, onafhankelijk business consultant, docent en auteur van de titels Een Menselijke Economie en Ending the Global
Casino?
, deelt deze mening.

Image1

Ondanks de luchtige aanpak in uw boeken, is uw visie
is niet erg vrolijk.

Ik probeer op
een toegankelijke manier duidelijk te maken hoe de economie en het monetaire
systeem werken en vooral hoe groot de invloed is vanuit het monetaire systeem
op de reële economie. De befaamde cartoonisten Jos Collignon en Karl Wimer hebben
mij toestemming gegeven om een aantal van hun briljante cartoons toe te voegen aan
de twee boeken, waardoor de moeilijke boodschap met de nodige humor wordt
gebracht. Met betrekking tot die boodschap, de belangrijkste conclusie is dat het
monetaire systeem dominant is geworden ten opzichte van de reële economie. Daardoor
is het voor ons materiële welzijn een voortdurend bedreigende factor geworden.
Het financiële systeem is een wereld op zichzelf, 99% van de financiële
transacties hebben een puur speculatief karakter. Ik heb het in dit verband over
financiële ‘producten’ zoals derivaten, verpakte hypotheken en swaps. Ook de korte
termijn winstdoelstellingen van grote investeerders in aandelen zijn een
storende factor voor het welzijn van de reële economie. In 2007 werd 40% van het
Amerikaanse bruto binnenlands product gerealiseerd op basis van financiële
transacties. Speculatieve transacties veroorzaken niet alleen risico’s, er
worden ook enorme bedragen aan geld onthouden aan de reële economie, omdat het
geld blijft ‘hangen’ in het gokcircuit. Investeringen die nodig zijn voor een
op de lange termijn gerichte ontwikkeling van nieuwe en duurzame technologie kunnen
bijvoorbeeld niet worden gedaan, omdat er onvoldoende geld beschikbaar is.

 

Financiële producten zoals derivaten zijn ontwikkeld
door de banken. Zijn banken 
verantwoordelijk de ontwikkeling die u schetst?

Bank managers hebben absoluut verantwoordelijkheid voor de over-the-top
speculatieve activiteiten. Het is hun bankierstaak om risico’s te beheersen. Maar
hoge bonussen worden nog steeds aantrekkelijker gevonden dan goed
rentmeesterschap.

Aandeelhouderswaarde
is echter de belangrijkste focus van vrijwel alle grote beursgenoteerde bedrijven,
banken niet uitgezonderd. Tijdens de economische hoogconjunctuur in de jaren na
de eeuwwisseling hebben de banken grote risico’s genomen om hoge winsten te
maken. De aandeelhouders hebben hiervan geprofiteerd. Toen de crisis de
financiële wereld trof, werden de gevolgen van al deze onverantwoorde risico’s
zichtbaar. “Plotseling” waren er toxische activa. Regeringen van veel
landen waren de mening toegedaan dat de bancaire sector moest worden gered En
het is inmiddels duidelijk hoe ze het gedaan hebben: … op kosten van de
belastingbetaler. Eens te meer ging het gezegde op: ‘Bank winsten worden geprivatiseerd, en verliezen gesocialiseerd’.
De terugkeer naar ‘business as usual’ na deze reddingsoperatie maakt me diep
bezorgd over wat er in de nabije toekomst gaat gebeuren als zal blijken dat de
problemen van banken veel groter zijn dan ten tijde van de reddingsoperaties
algemeen werd aangenomen.  De schatkist
van de meeste landen is uitgeput. Dit maakt een tweede reddingsoperatie vrijwel
onmogelijk, zelfs als er politici zouden zijn die dom genoeg zijn om dit toch
nog willen.

 Fd 20110405 01008009

Wat is uw mening over de maatregelen die zijn genomen
om toekomstige crises te voorkomen, zoals Basel III?

De
maatregelen die werden genomen zijn onvoldoende en niet realistisch. Ben
Bernanke, de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken (FED),
heeft gepleit voor een verhoging van de financiële buffers die banken moeten
handhaven. Hij verklaarde terecht dat een gebrek aan liquiditeit bij banken een
belangrijke risicofactor vormt. Onlangs zijn de Basel III – richtlijnen
aanvaard door de G20. Banken dienen hun risicodragend kapitaal omhoog te
brengen tot ten minste 7% van het balanstotaal in 2019. Momenteel haalt de
meerderheid van banken nauwelijks 4% en in veel gevallen zelfs niet eens 3%. Het
is een gigantische opgave voor banken om het eigen vermogen te versterken.
Veelal zal dit uit winstinhouding moeten worden gedaan. Het uitgeven van nieuwe
aandelen om op die manier eigen vermogen binnen te halen, is voor veel banken
een te grote opgave. Voor een grote bank als het Britse HSBC bijvoorbeeld, staat
een stijging van het eigen vermogen van slechts 1% gelijk aan 26 miljard dollar
ingehouden winst. Met voorzichtig bankieren zal het lang duren voordat dit
bedrag is verdiend door HSBC. Want banken moeten risico’s vermijden, dat is de
oekaze die vanuit ‘Basel’ is gegeven. Echter, hoe lager het risico, hoe lager
het rendement. De meeste banken zullen het evenals HSBC  niet gemakkelijk hebben om hun eigen vermogen
te versterken, zelfs niet in een periode van 8 jaar. Nog ernstiger is, dat de zogenaamde
toxische activa niet zijn verwijderd. Toxische activa zijn in feite verliezen
voor de bank, die nog niet zijn genomen, omdat men ze heeft ‘verstopt’. Maar
evenals bij nucleair afval, liggen ze nog steeds ergens ‘offshore’ te wachten totdat
hun eigenaars de rotzooi echt opruimen. Nee, ik denk niet dat het bankwezen in
staat zal zijn om de komende gebeurtenissen in hun huidige vorm te overleven. In
Ending the Global Casino? leg ik uit
dat we er niet rouwig over hoeven te zijn wanneer dit gaat gebeuren. Het
huidige monetaire systeem vertoont een aantal ernstige gebreken die niet kunnen
worden opgelost door het steeds weer op te lappen. Een van deze gebreken is de
fractionele reserve, die banken aanhouden. Het extreem lage eigen vermogen ten
opzichte van het balanstotaal maakt banken erg kwetsbaar.

 

Is volgens u de ondergang van het huidige monetaire
systeem niet te voorkomen?

 

Helaas niet. Daarom is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen zich bewust worden
van de momentele toestand van het monetaire systeem voordat deze ongelukkige
gebeurtenis plaatsvindt. Ik ben ervan overtuigd dat we ons middenin een
overgang naar een tijdperk  bevinden, waarin
hiërarchie en hiërarchisch denken tot een eind komen. Het is van essentieel
belang dat we zelf verantwoordelijkheid gaan nemen. We moeten ophouden elkaar
de schuld geven voor alles wat er mis is in ons leven. Het beginpunt van een
betere wereld ligt bij onszelf. Gelukkig zijn er al veel initiatieven over de
hele wereld, waaruit blijkt dat er overal mensen zijn die zich bewust zijn van
de komende nieuwe tijd.

 

 

Het probleem van veel mensen is de onmacht die men
ervaart. Wat zou men kunnen doen om bij te dragen aan een verandering?

 

Als u geld
beschikbaar hebt, dan kunt u dit  investeren in kleine en middelgrote
ondernemingen, die worden geleid door integere mensen. In het bijzonder in
bedrijven die hun bijdrage leveren aan een betere wereld door het ontwikkelen
van nieuwe duurzame producten, schone energie en technologieën waarmee de zeeën
en het land kunnen worden gereinigd van toxische stoffen. Vergeet daarbij het
maken van korte termijn winst. Echt goede ontwikkelingen hebben tijd nodig om
te rijpen. Social return on investment is uiteindelijk veel bevredigender dan
financial return on investment!

In Zweden is
de JAK bank actief. Dit is een rentevrije bank. Er wordt geen rente op leningen
gevraagd en geen rente betaald op spaardeposito’s. Als er geen interest zou
zijn, dan kunnen de prijzen van alle producten worden verlaagd met ten minste 40%. Huizen worden bijvoorbeeld veel
beter betaalbaar voor de jongere generatie. Op dit moment komen jongeren vaak
zwaar in de schulden als gevolg van de torenhoge hypotheken die ze af moeten
betalen, inclusief rente. Storten van (een deel van) uw spaargeld bij een rentevrije
bank betekent, dat u daarmee een substantiële bijdrage levert aan een beter
gespreide welvaart.

Jakhuset061218

Als u ondernemer bent, open dan uw denken voor andere manieren om uw bedrijf te
financieren, bijvoorbeeld door deel te nemen aan een complementaire munt coöperatie.
Als de traditionele valuta schaars gaan worden en dat zou het geval kunnen zijn
als de volgende crisis zich aandient, dan kunnen complementaire geldsystemen
helpen om te voorkomen dat de (regionale) economie instort. In Ending the Global Casino?  leg ik dit verder uit aan de hand van de WIR,
een complementaire munt die al meer dan 75 jaar succesvol is in Zwitserland.

Wir Bank 2

Als u beschikt
over alle aandelen van uw bedrijf, denk dan eens na over wat Ernest Bader deed
in 1951. Alle aandelen van de vennootschap Scott Bader werden in een trust
ondergebracht, die op naam van de collectiviteit van alle werknemers werd gezet.
Hij noemde het een ‘gemenebest’ wat een goedgekozen naam is, omdat door deze
stap waarschijnlijk voor het eerst in de geschiedenis aandeelhouderswaarde werd
omgezet in medewerkerswaarde.

Scott Bader

In onze rol van consument kunnen we ervoor kiezen om een eind te maken
aan het consumentisme. We kunnen stoppen met luisteren naar de verlokkingen van
reclamemakers. We kunnen de gedachte dat meer bezit ook meer geluk betekent
over boord zetten. We kunnen onze eigen, niet van buitenaf beïnvloede koopbeslissingen
nemen  en duurzame, biologisch
afbreekbare producten, schone energie, enz. aanschaffen. 95% (!) van alle
goederen die we kopen zijn binnen vijf jaar afval geworden. De immense
afvalberg die hiervan het gevolg is veroorzaakt grote problemen, vooral vanwege
de grote verscheidenheid aan giftige stoffen. Zoals u weet, wordt dit probleem voor
een belangrijk deel ‘geëxporteerd’ naar de derde wereld, die daardoor wordt
opgescheept met de gevolgen van ons consumentisme.

Bent u optimistisch of pessimistisch over
de toekomst?

 

Ik ben geen optimist noch een pessimist. Ik ben mij er wel terdege van
bewust dat onze toekomst afhangt van het aantal mensen, die ontwaken uit hun
bijna hypnotische slaap. Veel mensen gedragen zich nu nog als konijnen, die als
verlamd zitten te staren in de koplampen van een aanstormende auto.  Ik hoop oprecht dat er in de komende tijd velen
zullen zijn, die ervan overtuigd raken dat de mensheid alleen dan kan overleven
als we afscheid nemen van egoïsme, hebzucht, en de race naar steeds meer
bezittingen. Naar mijn mening is het cruciaal dat we ons in al onze acties
laten leiden door liefde. Ik weet dat liefde een vaak misbruikt en verkeerd
geïnterpreteerd woord is. Sommigen beschouwen hen die spreken over liefde als
zwak, vooral degenen die bang zijn voor de kracht die in liefde besloten ligt.
Naar mijn mening is het de onbeperkt creatieve,  leven – schenkende energie. We hebben de
liefde nodig om een betere toekomst voor de aarde en alle hierop levende wezens
mogelijk te maken. Alles wat voortkomt uit en geïnspireerd is door de liefde
dient dat doel. Mijn diepste hoop is dat we in de nabije toekomst in waarheid kunnen
zeggen: Yes, we can! Moge miljoenen
rozen, overal op de aarde, tot bloei komen.