Het huidige financiële stelsel verkeert voor de zoveelste keer in een neergaande fase.  We kunnen nu kiezen. Blijven we vastzitten aan het oude en accepteren we desnoods dat het overeind wordt gehouden door middel van een dictatuur of maken we ons ervan los door bewust te kiezen voor verbinding en heelheid.

 

Het falen van het geldstelsel

 

Het huidige financiële stelsel stamt uit het feodale tijdperk. Het is ontworpen om te voorzien in de voortdurende behoefte aan geld bij de toenmalige elite (adel en geestelijkheid). Geld, waarmee oorlogen en een extravagante levensstijl werden gefinancierd. De elite bood voor de geleende bedragen als onderpand het volk aan, dat de belastingen moest opbrengen waarmee rente op steeds groeiende schulden werd voldaan.

 

De bankiers die vanaf de 18e eeuw het geldscheppingsproces in handen kregen - en hun aandeelhouders - werden onvoorstelbaar rijk door de rente die aan de bank werd betaald over schulden, die in de meeste gevallen niet konden worden afgelost omdat de inkomsten uit belastingen lager waren dan de staatsuitgaven. Dus, geld dat uit het niets wordt gecreëerd leverde particuliere bankiers en de relatief kleine groep rondom hen in de afgelopen drie eeuwen een vermogen op dat het voorstellingsvermogen te boven gaat. Vooral aan oorlogen verdienden zij immens veel geld. Het ligt voor de hand, dat zij die hun vermogen door bankieren hebben verworven hieraan een ongelimiteerde macht hebben ontleend, want geld geeft immers macht.

 

Het financiële stelsel is vanaf de grondlegging ervan niet ontworpen om bij te dragen aan een goed functionerende, op de menselijke maat gebaseerde samenleving.

 

Angst en hebzucht

 

Het financiële stelsel wordt gevoed en in leven gehouden door angst en hebzucht.  Wij houden het hierdoor in stand, want door angst gaan we sparen ('je weet maar nooit wat er gaat gebeuren', 'een appeltje voor de dorst', 'dan kan ik in de toekomst met dat geld'. (vul maar in)') en denken we rente nodig te hebben (dan kan mijn spaargeld in stand blijven en kan ik van de rente leven als dat zo uitkomt).  Angst heeft tot gevolg dat geld niet stroomt. Momenteel zien we dit optima forma optreden bij banken. De banken houden het geld vast en lenen het niet uit aan de reële economie uit angst voor inflatie en het risico dat de leningen niet kunnen worden terugbetaald.

 

Afgezien daarvan is er al jaren 'overtollige liquiditeit' in het systeem. Volgens ING gaat het nu om zo'n €525 mrd. dit geld staat op de balans van gezonde banken. Zij zien dit als een buffer tegen de crisis. 'Ze lenen het niet uit aan de zwakke broeders in de perifere eurolanden, maar ook niet aan bedrijven en huishoudens', aldus ING-econoom Martin van Vliet. Voor geldontwaarding hoeft dan ook niemand bang te zijn. Pas als de banken geld uitlenen aan private partijen die er schaarse producten van kopen, ontstaat er inflatie. (bron: FD)

 

 

 

Door hebzucht willen we zoveel mogelijk bezit en inkomen voor onszelf. Hebzucht drijft tot excessief gedrag.  Mensen die in de greep van hebzucht zijn, kennen geen grens aan het streven naar bezit. De Amerikaanse regisseur Oliver Stone laat in zijn film Wallstreet zien hoe hebzucht bezit kan nemen van mensen. Hebzucht heeft ook tot gevolg dat mensen met veel bezit hun rijkdom willen vergroten zonder hiervoor een prestatie te leveren en ook zonder het risico van verlies aan te gaan. Hedgefondsen zijn een voorbeeld hiervan, omdat dit type geld investeert met gebruikmaking van allerlei methodes om de winst bij voorbaat zeker te stellen.

 

Dsc 0080

 

Destructiviteit

 

Het huidige financiële stelsel dwingt ook tot economische groei. Immers, over geld dat wordt uitgeleend moet rente worden betaald, dat moet worden opgebracht door het creëren van toegevoegde waarde in de reële economie en bedrijven moeten aandeelhouderswaarde scheppen voor hun participanten.  Verder leidt het geld willen verdienen met geld en daarbij zo weinig mogelijk risico te lopen tot financialisering van de economie. Hiermee wordt bedoeld, dat er steeds meer geld wordt vastgehouden in het financiële circuit. Geld, dat wordt geïnvesteerd in een veelheid van financiële producten en waarop een hoog rendement wordt gemaakt door de toepassing van hoog ontwikkelde technologie. De invloed hiervan op de reële economie is groot. Voedsel- en  grondstofprijzen stijgen erdoor tot een hoogte die heel veel mensen overal op de wereld tot armoede en honger veroordeelt. De olieprijzen stijgen erdoor op een manier, die niet aansluit aan het gewone mechanisme van vraag en aanbod. De staatsschuld van landen wordt erdoor opgedreven, valuta zoals de dollar en de euro worden er  door gedestabiliseerd. Kortom, niet alleen in directe zin wordt de reële economie zwaar belast door het financiële stelsel, ook indirect legt het er een grote druk op.

 

De reële economie wordt dus gedomineerd door geld en kan in zijn huidige vorm zonder overdrijving worden aangeduid met de term geldeconomie. Kenmerkend voor een geldeconomie is, dat geld daarin centraal staat en niet de welvaart en het welzijn van de samenleving. Het succes van een geldeconomie wordt gemeten aan groei. Hoe die groei tot stand komt is daarbij niet van belang. Het wordt gemeten aan zaken zoals handel in CO2 uitstoot, transport van giftig afval naar Afrika en ambulances die op de snelwegen verkeersslachtoffers weghalen. Het rekent de speciale sloten voor onze deuren mee en ook de gevangenissen voor dieven die ze stuk maken. Het succes van de economie gaat samen met de vernietiging van het leven in de oceanen en van de wouden. Het neemt toe door de productie van drones, stealth bommenwerpers, kruisraketten en door het voeren van oorlogen in Irak, Afghanistan. Zaken, die niets te maken hebben met een doelmatige en goed functionerende samenleving.

 

'Het kapitalisme is gebaseerd op de merkwaardige gedachte dat egoïstische mensen met egoïstische motieven bijdragen aan het welzijn van de samenleving.'  J.M. Keynes, econoom

 

 Conditionering

 

Door onze gebondenheid aan het huidige financiële stelsel zitten we ook vast aan de conditionering dat geld het uitgangspunt is van ons economisch handelen.  Het wordt pas mogelijk om iets aan te schaffen, zoals bijvoorbeeld een huis, als er geld is. Dus, in tijden dat er weinig geld beschikbaar is, zijn de mogelijkheden om aanschaffingen te kunnen doen beperkt. Het huidige paradigma is daarom gecentreerd rond: ' Ik heb geld nodig, anders kan ik niet in mijn materiële behoefte voorzien'  

 

 

 

Het nieuwe paradigma

 

"Steeds stellen planbureau en centrale bank hun ramingen naar beneden bij. Zijn de economen zo slecht in rekenen?" (Volkskrant 11 december 2012). Nee, de meeste economen kunnen goed rekenen, maar omdat ze nog in het oude paradigma blijven hangen, kloppen hun rekenmodellen steeds minder. De economie heeft namelijk een materialistische visie op de mens. Volgens de economische wetenschap heeft de mens onbegrensde materiële behoeftes en schaarse alternatief aanwendbare middelen tot zijn beschikking, waarmee rationele keuzes worden gemaakt om de materiële behoeftes zo goed mogelijk te bevredigen. Een gebouw dat op dit fundament is opgetrokken, stort in als de mens 'of beter, steeds meer mensen- niet meer beantwoorden aan het materialistische mensbeeld van de economen.

 

De crisis waarin we nu zitten, is er een die veel meer gebieden raakt dan uitsluitend geld en economie. De motor achter de crisis is naar mijn mening een veranderend bewustzijn bij veel mensen. Daardoor vindt er een verschuiving plaats van een puur materialistische levensopvatting naar een, waarin waarden zoals geluk, vrijheid, vrede, gemeenschapszin, zorg voor de aarde en alles wat erop leeft centraal komen te staan. In het nieuwe paradigma gaat het om: 'Wat ik te bieden heb levert toegevoegde waarde op voor mijn medemens. Geld is niet meer dan een middel om deze toegevoegde waarde tot uitdrukking te brengen.'

 

De overgang van het oude- naar het nieuwe paradigma is een proces waarvoor tijd nodig is en waarbij het van groot belang is welke keuzes de mensheid gaat maken. De tijd van systemen en hiërarchieën is vrijwel voorbij. De maakbare wereld van economen zoals Prof. Tinbergen, waarin door aan de knoppen te draaien van de geldhoeveelheid, consumptie, rente, sparen en investeren het economische model kon worden gestuurd klopt niet meer, want de mens past niet langer in dit model. Het gaat erom dat wij zèlf verantwoordelijkheid nemen en ons niet langer afhankelijk maken van autoriteiten. We moeten leren om te denken in termen van 'wat goed is voor de samenleving is goed voor onszelf'. Daarvoor is nodig dat de afhankelijkheid door schulden verdwijnt. Het schuldprobleem bij bedrijven en particulieren is enorm. Groter dan de staatsschuld waar momenteel zo eenzijdig de nadruk op ligt. Deze schuldenberg kan slechts oplossen doordat de 'resetknop' wordt ingedrukt. Er moet een bail-out komen voor de schulden van bedrijven en particulieren als we de samenleving niet ten onder willen laten gaan aan de schuldenberg.

 

Grow The Real Economy 9748

 

Jubeljaar

 

Toen ik een paar jaar geleden schreef over het jubeljaar, dat bij oude volken zoals de Sumeriers en de Hebreeërs in ere werd gehouden, werd daar hier en daar wat meewarig op gereageerd. Wat hield het jubeljaar in? Eens in de 49 jaar werden alle schulden kwijtgescholden, waardoor iedereen met een schone lei verder kon. Dit gebeurde op basis van het weten, dat een samenleving op den duur ten onder gaat aan schulden. Ik heb voorgesteld om 2012 tot eigentijds jubeljaar uit te roepen. Vanzelfsprekend begrijp ik dat deze tijd een andere is dan die van drieduizend jaar geleden. Mijn oproep was meer een appèl tot bewustwording. Het financiële stelsel zit zo gecompliceerd in elkaar, dat het ondoenlijk lijkt om te traceren wie de uiteindelijke netto-schuldeisers zijn van die honderden biljoenen publieke, private en particuliere schulden. Dus aan wie zou moeten worden gevraagd om de schulden kwijt te schelden? Nu denk ik dat er wel degelijk sprake is van een beperkt aantal mega schuldeisers, maar het bewijs valt hiervoor moeilijk te leveren in een wereld waarin de superrijken hun bezit op allerlei manieren kunnen camoufleren, zoals met behulp van belastingparadijzen. Het jubeljaar dreigde uit beeld te verdwijnen, totdat ik steun uit onverwachte hoek kreeg, namelijk van de Australische econoom Prof. Steve Keen, die de ongeremde geldschepping-door-schuld door commerciële banken en de enorme private en particuliere schulden als grootste risicofactoren voor een economisch debacle aanwijst. Zijn voorstel om deze risicofactoren weg te nemen komt neer op het volgende:

 

o   Geldschepping wordt onder publieke controle gebracht, dus de overheid leent niet langer op de financiële markten maar creëert zelf geld.

 

o   De overheid schept eenmalig 'rentevrij- geld en lost hiermee alle publieke, private en particuliere schulden af. 

 

o   De financiële instellingen die het geld ontvangen zijn daardoor 100% liquide en kunnen daarmee de ongeveer 97% van het balanstotaal uitmakende schulden op hun beurt aflossen.

 

Door het uitvoeren van deze operatie is de reset knop ingedrukt en kan iedereen met een schone lei verder. Het is vervolgens van groot belang hoe we verder gaan. Gaan we het proces van de afgelopen driehonderd jaar herhalen of nemen we het besluit om het anders te gaan doen en kiezen we voor een economie waarin de menselijke maat centraal staat. Dat kan niet anders dan via een proces van lokalisering van de economie, want alleen in een gelokaliseerde economie komt de mens weer aan bod. Op welke manier die lokalisering gestalte moet gaan krijgen, is in feite een zaak van de mensen die deel uitmaken van een lokale gemeenschap. Er is niet één juiste oplossing. Diversiteit past bij de mens, want per land en per regio zijn er culturele, sociale en andere verschillen. Bovendien maakt diversiteit de economie sterker en veerkrachtiger, evenals dat het geval is bij een biotoop, dat krachtiger wordt door diversiteit. Diversiteit moet wel gepaard gaan met verbinding. En vergis u niet, het is dus zeker geen beweging  terug naar de middeleeuwen, waarin lokale gemeenschappen als eilanden functioneerden. Met hulp van de ons ter beschikking staande technologie is het eenvoudig om contacten te leggen en te onderhouden tussen lokale gemeenschappen. Verder gevorderde gemeenschappen kunnen hun verworvenheden delen met de minder ontwikkelde op een heel concrete manier, namelijk door het delen van kennis en know-how en op deze manier kan worden gebouwd aan een globalisering die op menselijke waarden is gebaseerd en niet op het recht van de sterkste, dat het gevolg is van neoliberaal denken.

 

De functie van lokaal geld

 

Lokaal en regionaal geld helpt de gemeenschap om haar inherente mogelijkheden en krachten te onderkennen en ook de individuele kwaliteiten te ontwikkelen van de mensen die hiervan deel uitmaken. Verder helpt het de onderlinge cohesie en samenwerking te bevorderen. Lokaal en regionaal geld helpt mensen om hun gevoel van eigenwaarde terug te winnen en om hun innerlijke passie te volgen, in plaats van zich bezig te houden met de zinloze jacht naar succes en bezit. Het stelt mensen in staat om bij te dragen aan de welvaart van hun eigen gemeenschap en dat wat zij zelf nodig hebben te ontvangen. Lokaal en regionaal geld voedt relaties en maakt duidelijk hoe lokale productie voor de lokale behoefte de gemeenschap ten goede komt. Tegelijkertijd wordt de druk op andere gemeenschappen  '  vooral in de ontwikkelingslanden  ' verminderd, waar mensen in slavernij voor lage lonen moeten produceren om hiermee de rijken van de wereld te dienen. Het creëren van gemeenschapsgeld bevordert participatieve democratie en toont aan dat niet hiërarchische systemen mensen sterk maken, hoop geven en creativiteit, respect en compassie bevorderen. Als mensen verder ontwikkelen qua bewustzijn, dan zou geld overbodig kunnen worden en een geef-economie tot ontwikkeling kunnen komen.

 

 Sun And Earth By Hafez1

 

 

 

 

 

Auteur en onderzoeker Lynne McTaggart zegt:  'Weg met het cynisme, met de strijd en de concurrentie, lang leve het optimisme en de verbondenheid. Wat traditionele wetenschappers ook beweren, de mens is in wezen geen competitief wezen. Heelheid en verbinding, dáár worden we gelukkig van.'  Laat deze waarden 'heelheid en verbinding- het fundament zijn van een werkelijk nieuwe economie.

 

© Ad Broere 11 december 2012

 

Econoom Ad Broere is auteur van Een Menselijke Economie (2009), Ending the Global Casino (Engels) (2010) en Geld komt uit het Niets (2012). De boeken zijn leverbaar via de boekhandel en online webshops, zoals de onafhankelijke webwinkel Orongo.

 

 

Ad Broere
webdesign by vincken.eu